Telers Het Grootslag richten zich op omgeving

De samenwerking tussen de telers in tuinbouwgebied Het Grootslag bij Wervershoof is niet nieuw. Eind 2008 is de Coöperatieve Telersvereniging Het Grootslag opgericht. ‘We hebben in 2016 een eigen glasvezelnetwerk aangelegd. Dat deden we toen ook al als tuinders onderling’, vertelt Mike Gitzels, die sinds 2026 voorzitter is van de coöperatie. ‘Daarna kwam het verhaal van aardwarmte en hebben we dat ook met elkaar opgepakt.’

Al doende kwamen de ondernemers vaker met elkaar in overleg. Met een aantal telers ontstond het idee om verder te kijken dan de afzonderlijke onderwerpen. ‘We zien wel wat zaken op ons afkomen’, stelt Gitzels vast. ‘Ook de omgeving is belangrijk, de gemeente, de provincie enzovoort. Dus laten we nu een gezamenlijke visie opstellen, om ervoor te zorgen dat we in ieder geval continu met deze partijen communiceren.’

Bij het opstellen van het gebiedsakkoord waren diverse partijen betrokken. Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland-Noord begeleidde het proces en dacht mee over de juiste partijen en afspraken. Partijen in het akkoord zijn de provincie, gemeente Medemblik, Ennatuurlijk Aardwarmte, Greenport NHN, Het Grootslag en Glastuinbouw Nederland. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en Rabobank ondersteunen het gebiedsakkoord met een steunverklaring. Intussen gaat de aandacht naar de uitvoering. Greenport Noord-Holland Noord heeft daarvoor Dave Vlaming aangetrokken als gebiedscoördinator. ‘Dave is echt goud waard’, constateert Gitzels.

Een van de onderwerpen in het gebiedsakkoord is de CO2-reductie. De partijen hebben uitgesproken dat zij de uitstoot komende jaren verder willen verlagen naar nul in 2040. Daarnaast spraken zij af verantwoordelijk met water om te gaan. Rond de bedrijven liggen grote waterbassins. Veel bedrijven maken ook gebruik van osmosewater. Bij sommige teelten is het nodig om jaarrond voldoende water beschikbaar te hebben.

Maar die techniek ligt onder een vergrootglas. De omgevingsdienst is bezorgd dat de bodem door het terugbrengen van zouter water op termijn zou kunnen verzilten. ‘We moeten we nu bewijzen dat dit niet zo is’, zegt Gitzels. De telers willen daarom gezamenlijk laten onderzoeken of de bodemkwaliteit door het gebruik van osmosewater verslechtert. Bovendien willen zij vastleggen dat zij de waterkwaliteit niet aantasten.

De afzonderlijke bedrijven doen al veel aan hergebruik van drainwater. De telers nemen deel aan een traject met watercoaches. Volgens Gitzels levert dat waardevolle inzichten op. De coaches kijken samen met de ondernemers waar lekkages of afvalstromen de kwaliteit van het oppervlaktewater kunnen verminderen.

Netwerk ontlasten

Verder is netcongestie een belangrijk onderwerp. De ondernemers hebben verkend of zij elektriciteitsaansluitingen met elkaar kunnen delen om het netwerk te ontlasten. Dat staat nog in de kinderschoenen. Bovendien is nog niet duidelijk hoeveel zo’n koppeling uiteindelijk bijdraagt. De glastuinbouwbedrijven zijn tenslotte niet alleen afnemers van elektriciteit. Zij zijn op bepaalde momenten ook leverancier.

Het gebied beschikt daarnaast over een brede energiemix en er is een externe warmteleverancier die aardwarmte levert. Daarnaast heeft Host een biologische wartmekrachtkoppeling die in de winter zorgt voor extra warmte en elektra. De ondernemers hebben ook accu’s, e-boilers en warmtepompen geplaatst. De tuinbouw kan zo volgens Gitzels een belangrijke rol spelen in de toekomstige energiemix voor de omgeving.

Modernisering

Een ander onderwerp in het gebiedsakkoord is de modernisering van het glastuinbouwgebied. Oude of te kleine glaslocaties kunnen een nieuwe passende functie krijgen. Gitzels vindt het belangrijk om niet alleen naar schaalvergroting te kijken. In Het Grootslag zijn grote moderne bedrijven gevestigd, maar ook kleinere ondernemingen. ‘Klein en fijn’, noemt hij die.

Voor de toekomst is een diversiteit aan teelten en grote en kleinere bedrijven belangrijk, stelt de voorzitter van de telersvereniging. Ook voor de energievoorziening biedt deze diversiteit voordelen. De zoektocht naar CO2 levert nieuwe samenwerkingsmogelijkheden. Grote glastuinbouwbedrijven zijn altijd op zoek naar CO2. Dat maakt het gebied interessant voor bedrijven die CO2 kunnen leveren, redeneert Gitzels. De glastuinbouwers kunnen dan weer elektriciteit aan die bedrijven terugleveren. Interessant is ook de uitbreiding van een bestaand warmtenet richting bedrijventerrein WFO in Zwaagdijk of een biovergister.

Belangrijkste boodschap

Voor Gitzels ligt misschien wel de belangrijkste boodschap in de manier waarop ondernemers zich tot hun omgeving verhouden. ‘Ik denk dat er in het verleden veel vanzelfsprekendheid in het bedrijf zat. Je bent groot en je hebt een locatie en dan komt de rest vanzelf wel.’ Dat is volgens hem veranderd.

‘Wij zullen structureel aandacht moeten geven aan de omgeving. Alles komt samen in de vraag hoe de glastuinbouw zich op lange termijn in het gebied kan ontwikkelen. Het gaat niet alleen om water, energie of de modernisering van kaslocaties. Het omvat ook om de manier waarop ondernemers zich voorbereiden op veranderingen en samenwerken met elkaar en met hun omgeving’, besluit Gitzels.

Nieuwe gebiedsindeling vergt lange adem van tuinders
Gebiedscoördinator Dave Vlaming werkt de komende drie jaar structureel aan de doelstellingen in het Gebiedsakkoord Grootslag. Hij is een bekend gezicht, juist bij dit soort gebiedsprocessen. Als onafhankelijke adviseur brengt hij al jaren bedrijven en overheden bij elkaar. Andere recente voorbeelden zijn het glastuinbouwgebied Alton waar HVC een aardwarmtebron gaat realiseren. Ook is Vlaming actief als programmamanager bij Greenport Aalsmeer. Daar is recent een overeenkomst getekend tussen gemeente Uithoorn, glastuinders en Switch datacenters. Een nieuw datacenter zal een warmtenet voeden met datathermie.
Vlaming ziet veel kansen voor Het Grootslag. ‘Alleen al het feit dat alle glastuinders in dit gebied zo goed samenwerken, zie ik al als een resultaat waar je trots op mag zijn. We hebben het ook meegemaakt bij de oprichting van de ondernemersvereniging Alton (OVAL), hoeveel effect het heeft gehad op het proces. De warmteleiding vanuit de HVC-centrale was anders nooit aangelegd in 2018.’
Voor de gebiedsindeling zullen de tuinders de gebruikelijke route moeten volgen van de ruimtelijke ordening. Vlaming voorziet voor de toekomst bijvoorbeeld dat door robotisering de schuurruimte ten opzichte van het glasoppervlak kan toenemen. ‘Nu is het maximaal 15 procent overdekte werkruimte tegen 85 procent glasopstanden. Daar kunnen tulpenkwekers al niet meer mee uit de voeten. Het is goed om dan op tijd aan tafel te zitten. Om landelijke, provinciale of lokale regelgeving aan te passen, vergt een lang traject.’