Marktherstel vraagt om krimp aantal zeugen

Nu de liquiditeit onder druk staat, wordt het gebrek aan buffer pijnlijk zichtbaar. Dat merkt Frank Steenbreker, senior bedrijfsadviseur en manager varkens bij aaff, op.

‘In 2023, 2024 en 2025 lag de voerwinst in de vleesvarkenshouderij met respectievelijk 25, 27 en 23 euro boven het uitgangspunt van 95 euro per varken op de lange termijn. Maar tegelijkertijd liepen de vaste en variabele overige kosten per dierplaats ook flink op en er moest belasting worden betaald’, legt Steenbreker uit. ‘Een hoge voerwinst is nog geen hoge kasstroom.’

Op vleesvarkensbedrijven ligt de voerwinst de eerste helft van 2026 op ongeveer 13 euro per afgeleverd varken. Op jaarbasis komt dit neer op een voerwinst van 45 tot 50 euro per gemiddeld aanwezig varken.

Over heel 2026 rekent Steenbreker nu op een voerwinst van 65 tot 70 euro per aanwezig vleesvarken, fors lager dan het uitgangspunt voor de lange termijn. ‘Vleesvarkenshouders die het jaar begonnen met een relatief beperkte financiële buffer, zitten nu moeilijk.’

De prijsdaling bij Vion met 15 eurocent naar 1,21 euro per kilo geslacht gewicht in de tweede week van september, kwam onverwacht. De grootte van de daling in het bijzonder.

Bedrijfsadviseur John Koeken van Exitus spreekt van een ‘mentale klap’. ‘Vleesvarkenshouders hebben in goede jaren minder spek op de ribben gekregen dan hun collega zeugenhouders. Hun financiële incasseringsvermogen staat zwaarder onder druk.’

Bij zeugenhouders ligt dat anders. Zij gingen het dal van de varkenscyclus gemiddeld in met een grotere buffer. ‘Ondernemers die in de jaren 2023 en 2024 geen grote bijzondere uitgaven hadden, konden geld opzijzetten. Dat geeft nu meer ademruimte. Al is ook daar de financiële ruimte niet onbeperkt, vooral bij bedrijven die tussentijds investeringen vanuit eigen middelen hebben gedaan’, benadrukt Steenbreker.

Steenbreker verwacht dat de voerwinst voor zeugenhouders over heel 2026 uitkomt op circa 500 euro per aanwezige zeug. Dat is gebaseerd op de gerealiseerde voerwinsten tot nu toe en de marktverwachting voor de rest van het jaar. Voor de lange termijn ligt het uitgangspunt op 910 euro per aanwezige zeug.

Zeugenhouders adviseert Steenbreker een buffer van 500 euro per zeug. In goede tijden wordt dat als ‘veel’ ervaren. Koeken hanteert een buffer die specifiek is afgestemd op het bedrijf. ‘Voor bedrijven met een relatief lage kostprijs kan een kleinere buffer volstaan’, zegt hij.

Geen acute liquiditeitsproblemen

De druk op de liquiditeit is inmiddels ook zichtbaar in de cijfers van Rabobank. De gemiddelde benutting van het rekening-courantkrediet steeg van 13 procent in september 2025 naar 37 procent een jaar later. Dat betekent niet dat bedrijven massaal in acute liquiditeitsproblemen zitten, benadrukt sectormanager René Veldman.

‘Veel bedrijven staan er ook voor de langere termijn goed voor en kunnen gewoon geholpen worden met extra werkkapitaal. Maar maak een goede liquiditeitsprognose en trek op tijd aan de bel’, is het advies van Veldman.

Historisch gezien groeit de productiviteit van zeugen jaarlijks met 1 á 2 procent. Vanuit dat oogpunt had het aantal zeugen in Europa in 2025 met 2 procent moeten dalen. In werkelijkheid was dat maar een half procent. De Europese vleesproductie lag daardoor in de eerste helft van 2026 2 procent boven het niveau van 2025 wat zorgt voor druk op de vleesprijzen.

Structureel marktherstel

Voor structureel herstel van de varkensmarkt moet het aanbod omlaag. Daarvoor moet eerst de Europese zeugenstapel krimpen, omdat minder zeugen uiteindelijk ook minder vleesvarkens opleveren, geeft Veldman aan.

Uit de nieuwste cijfers van het statisch bureau Eurostat van september voor elf EU-landen blijkt nu dat het aantal zeugen in Europa daalt. Rabobank verwacht op basis daarvan dat de EU-varkensvleesproductie in de eerste helft van 2027 minimaal 0,5 procent lager zal uitvallen dan een jaar eerder.

‘In het eerste halfjaar van 2026 kromp de zeugenstapel met 1,5 procent. Zet die daling in de tweede helft door, dan verwachten wij dat over heel 2027 1 tot 2 procent minder varkensvlees wordt geproduceerd’, zegt Veldman. Een positief effect daarvan verwacht de bank vanaf het tweede kwartaal van 2027.

Bekijk de actuele prijzen van biggen en vleesvarkens op onze marktpagina’s

‘Volgend jaar lijkt gunstiger te worden voor de marges dan 2026. Maar de ontwikkeling blijft ook afhankelijk van de voerkosten en onverwachte marktverstoringen’, vervolgt de Rabobank-sectormanager. Voor vleesvarkenshouders is het de vraag of hun liquiditeit voldoende is tot dat herstel.

Om een goed beeld te krijgen, is het zaak de tussentijdse cijfers tegen het licht te houden en bij te sturen waar mogelijk, geeft Exitus-adviseur Koeken aan. Hij spreekt in dat verband over een remwegberekening. Tot carnaval 2027 (6 tot 10 februari) rekent hij door hoeveel financiële ruimte een bedrijf nodig heeft om binnen de rekening-courant te blijven.

Koeken: ‘De kostprijs, ook bij de technisch goed draaiende bedrijven, is stevig opgelopen. De verschillen tussen bedrijven zijn groot dus het liquiditeitstekort kan ook behoorlijk verschillen tussen de bedrijven. En dat geldt ook voor de oplossing.’

Explosieve mestafzetkosten

Het achterblijvende rendement in de vleesvarkenshouderij heeft verschillende oorzaken, waarvan de explosief gestegen kosten voor mestafzet een belangrijke zijn. ‘Een stijging van 10 euro per ton, betekent een plus op de kostprijs van 3 tot 4 cent per kilo geslacht gewicht voor een vleesvarkenshouder en 5 tot 6 cent per kilo geslacht gewicht voor een gesloten bedrijf’, merkt Steenbreker op.

Verder noemt Steenbreker de huidige bouwkosten, de onzekerheid rond voerprijzen voor het komend jaar en de prijs van de biggen in relatie tot de opbrengstprijs. ‘En vlak ook het effect van de stijgende rente van 3 naar 5 procent niet uit, zodra de rentevaste periode afloopt.’

Lees ook: Nijpend geldtekort treft vleesvarkenshouders

Steenbreker en Koeken noemen het achterblijvende rendement in de vleesvarkenshouderij een serieus probleem. Hun advies aan de varkenshouders is om hun financiële positie scherp in beeld te brengen en na te denken over de vraag voor welke markt zij in de toekomst willen produceren.

‘Concepten zitten nu vol. Maar de kans is reëel dat daar weer ruimte komt wanneer een nieuwe opkoopregeling opengaat’, zegt Steenbreker. Koeken vult aan: ‘Want ook als de varkensprijs in het tweede kwartaal van 2027 aantrekt en de kostprijs weer wordt gehaald, is het financiële gat dat nu wordt geslagen daarmee niet meteen gedicht.’