Nederlands boerenverstand over de grens

Vanaf het melkveebedrijf nabij het pittoreske Wyns vertelt de 62-jarige Miedema dat hij het wat rustiger aan doet sinds zijn zoon in het bedrijf zit. ‘Ik werk nu nog maar veertig uur per week’, zegt hij met een knipoog. Voor Miedema betekent de extra vrije tijd echter geen luie vakanties in luxe resorts, die volgens hem overal ter wereld hetzelfde zijn, maar de handen uit de mouwen steken in ontwikkelingslanden.

Zijn belangstelling voor het buitenland is al veel ouder. Miedema volgde de ontwikkelingen rond de liberalisering van de wereldhandel met grote interesse. ‘Wij vonden dat als Nederlandse boeren destijds best spannend, met onze hoge kosten en strenge regels. Maar tegelijkertijd zie je ook dat honderden miljoenen mensen zich daardoor aan de armoede hebben kunnen ontworstelen. Dat heeft mij altijd nieuwsgierig gemaakt naar hoe landbouw zich elders ontwikkelt.’

Na eerdere ervaringen in Vietnam en Nigeria via FrieslandCampina, meldde hij zich vorig jaar aan bij PUM om zijn expertise in te zetten. Miedema’s eerste PUM-missie bracht hem naar Bangladesh. Zijn focus lag daar op klauwverzorging. In twee weken tijd bezocht hij vier locaties om boeren en organisaties de fijne kneepjes van het vak te leren. De trainingen bestonden niet alleen uit klauwverzorging. Miedema begon bewust met een dag over de basis van goed veemanagement.

Eenvoudige behoeften

Daarna volgden een halve dag theorie, een halve dag oefenen op slachthuispoten en ten slotte het bekappen van levende koeien. ‘Ze wilden eigenlijk dat ik in twee dagen klauwverzorging leerde én op de derde dag alle andere problemen oploste. Dat kan natuurlijk niet.’ Wat hem direct opviel, was dat de meest eenvoudige behoeften vaak nog niet werden vervuld. ‘Je komt bij hele basale dingen, zoals dat een koe altijd water tot haar beschikking moet hebben’, legt hij uit.

In een land als Bangladesh is water overvloedig aanwezig, maar door cultuur of gebrek aan kennis staan koeien vaak urenlang vastgebonden aan een boom zonder te kunnen drinken. Miedema is van de nuchtere aanpak. ‘Je moet eerst dat basale erin krijgen met gewoon gezond boerenverstand.’ Volgens Miedema is het daarbij essentieel om niet simpelweg de Nederlandse situatie te kopiëren. ‘Je moet je altijd verplaatsen in de lokale omstandigheden.’ Hij noemt als voorbeeld de voervoorziening. In Bangladesh worden maïskolven vaak al geoogst voor menselijke consumptie, waardoor alleen de plant overblijft als ruwvoer. ‘Dan moet je niet verbaasd zijn dat die koeien weinig melk geven.’

Een van de meest treffende momenten beleefde Miedema bij een universiteitsboerderij in Bangladesh. Een professor van de universiteit liet hem een dertig jaar oud Nederlands boekje over klauwverzorging zien dat hij ooit tijdens een cursus in Nederland had gekregenTot Miedema’s verbazing stonden exact dezelfde illustraties in zijn eigen moderne presentatie.

‘De kennis was er dus wel al dertig jaar, maar het was niet verbonden aan de praktijk. Er werd helemaal niets mee gedaan’, zegt hij. Dit veranderde tijdens zijn bezoek. Miedema zag hoe een jonge, enthousiaste boer hem met de bus uren achterna reisde om drie van de vier trainingen te kunnen volgen. ‘Nou, dan ben je wel fanatiek.’

Theorie en praktijk

In India ervoer Miedema hoe belangrijk de juiste mix van mensen is voor het slagen van een project. Tijdens een training over jongveeopfok werkte hij samen met een gedreven vrouwelijke professor en een groep bestaande uit zuivelmedewerkers, dierenartsen en geselecteerde boeren. ‘Die mix is gewoon wat heel goed werkt’, stelt hij vast. Wanneer de lokale ‘spirit’ echter ontbreekt, zoals bij een ander project waar hij er letterlijk alleen voor stond in een klaslokaal, stopt de vooruitgang zodra de expert weer vertrekt.

Lees ook: FAO positief over voedselproductie, behalve bij suiker

Miedema wordt vaak met veel achting behandeld. ‘Iedereen wil met je op de foto. Je wordt bijna als een god benaderd. Ze noemen je altijd Mister Herman.’ Hiërarchie is een uitdaging. In sommige regio’s weigeren eigenaren of managers om met hun handen te werken; daar hebben ze immers personeel voor. Toen Miedema zelf een stuk plastic van een voerkuil wilde trekken om de kwaliteit te controleren, werd dat bijna als een belediging opgevat. ‘Dat zijn hele grote cultuurverschillen. Het zit daar ook in het sociale systeem om zoveel mogelijk mensen aan het werk te houden.’

Ondanks de uitdagingen, en het feit dat het hem als vrijwilliger per saldo geld kost omdat thuis extra personeel moet worden ingehuurd, ziet Miedema zijn werk voor PUM als een enorme rijkdom. ‘Het prikkelt enorm en daagt enorm uit. Je leert mensen en culturen echt kennen als je met hen aan het werk gaat.’ Momenteel is hij gestart met een nieuw project in Bangladesh, waarbij hij, in eerste instantie op afstand, een bedrijf adviseert dat wil omschakelen van vleesvee naar melkvee. Het is een proces van lange adem, maar voor Miedema is het elk moment waard. ‘Ik zie het als een verrijking van mijn leven dat ik dit mag doen.’

Verouderde PUM-organisatie zoekt landbouwexperts
Programma Uitzending Managers (PUM) is een non-gouvernementele organisatie, opgericht door Nederlandse werkgeversorganisaties om het midden- en kleinbedrijf in ontwikkelingslanden te versterken. In de landbouwsector is PUM actief in meerdere disciplines, van akkerbouw en tuinbouw tot de veehouderij.
Sectormanager Gerrit Brummelman is momenteel dringend op zoek naar nieuwe experts. Hoewel PUM vaak wordt gezien als een ‘seniorenclub’ – experts mogen uitgezonden worden tot en met het jaar dat zij 72 worden – zoekt de organisatie uitdrukkelijk ook jongere boeren en tuinders die af en toe twee weken beschikbaar zijn.
‘Heb je nuchter boerenverstand, ben je praktisch ingesteld en flexibel? Meld je dan aan’, zegt Brummelman, die zelf meermaals naar Afrikaanse landen toog om zijn kennis te delen. PUM-experts worden niet betaald voor hun diensten, maar reis- en verblijfskosten worden via PUM door het ministerie van Buitenlandse Zaken betaald.