‘Notenteelt biedt boeren meervoudige winst’

Op de graslanden rondom de boerderij van Jos Soogelee in Ransdaal zijn vorig najaar 180 walnotenbomen aangeplant. Zijn vleeskoeien grazen inmiddels tussen de bomen. ‘Een prachtig gezicht. En op termijn bieden de bomen ook schaduw aan de dieren’, vertelt Soogelee trots. De vleesveehouder kwam op het idee om aan de slag te gaan met agroforestry toen hij onderzocht hoe hij zijn bedrijf kon omvormen naar een fiscaal landgoed.

‘Ik ben op leeftijd en heb geen opvolger in de familie. Overname door een externe is wellicht een optie, maar dan betaalt de opvolger veel belasting’, stelt Soogelee. ‘Dat kun je voorkomen door het bedrijf om te vormen tot een fiscaal landgoed. Voorwaarde hierbij is dat je minimaal 5 hectare grond hebt en dat een derde daarvan bestaat uit natuur, bos of hoogstamfruit. Noten vallen ook onder hoogstamfruit; om die reden besloot ik aan de slag te gaan met deze teelt.’

Soogelee haalde kennis op bij collega’s die al bezig waren met notenteelt en oriënteerde zich daarnaast op de teelt via de Nederlandse Notenvereniging en het Agroforestry Netwerk Limburg. ‘Op die manier heb ik flink wat informatie vergaard. En die contacten geven ook vertrouwen dat het gaat lukken met de teelt; ik weet waar ik terechtkan met vragen.’

150 euro per boom

De Limburgse ondernemer schat in dat de investering in de bomen (inclusief de boomkasten) uiteindelijk iets meer dan 150 euro per boom bedraagt. Soogelee: ‘Het scheelde wel dat ik een mooie subsidie heb gekregen vanuit de Kansenregeling van het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg.’

Lees ook: Steeds meer exotische gewassen op Limburgse akkers

Dat het wel tien jaar kan duren voordat Soogelee een goede oogst kan halen van de bomen, ziet hij niet als een struikelblok. ‘Iets nieuws beginnen, kost gewoon tijd. Over de afzet maak ik mij trouwens geen zorgen. Ik verkoop het vlees van mijn koeien en de kerstbomen die ik opkweek aan particulieren. Deze klanten bieden ook volop potentie voor de afzet van noten.’

Overigens is Soogelee niet de enige ondernemer in Limburg die in de afgelopen jaren aan de slag is gegaan met notenteelt als onderdeel van agroforestry. Bestuurslid Herman Janssen van de Nederlandse Notenvereniging meldt dat inmiddels meerdere soortgelijke projecten gerealiseerd zijn in de provincie. ‘Dat de teelt van noten populair is, bleek ook wel uit de grote belangstelling voor de oriëntatiecursus Notenteelt, die wij eind maart gaven in Noorbeek.’

Landbouw vergroenen

Volgens Janssen staat de teelt om meerdere redenen in de belangstelling. ‘Het kan – als onderdeel van agroforestry – helpen om de landbouw te vergroenen. Verder hebben notenbomen een positief effect op de bodemkwaliteit, verbeteren ze het waterbergend vermogen, verminderen ze de erosie, bevorderen ze de biodiversiteit en maken ze het landschap aantrekkelijker. Ook past de teelt binnen de eiwittransitie en kan het agrariërs helpen om nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen. Hazelnoten, walnoten of amandelen zijn dan bijvoorbeeld de hoofdteelt op een perceel.’

Vanwege de vele voordelen heeft het Wereld Natuur Fonds de ambitie om in de komende vijftien jaar in Nederland 15.000 hectare notenteelt te realiseren, al dan niet in combinatie met agroforestry. Om deze ambitie te kunnen verwezenlijken, moeten nog wel wat hobbels worden overwonnen. Janssen benadrukt dat financiële ondersteuning wenselijk is. ‘Het duurt lang voordat je een flinke opbrengst kunt halen van een perceel noten. Bij hazelnoten moet je rekenen op vier à vijf jaar, bij walnoten op acht tot tien jaar.’

Samenwerken met ministerie

Ondersteuning om deze periode te overbruggen – zeker voor ondernemers die aan de slag gaan met noten als volwaardige teelt – zou de teler helpen om de teelt een boost te geven. ‘We werken er, samen met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en het Wereld Natuur Fonds, aan om dit voor elkaar te krijgen’, geeft Janssen aan.

Het ontwikkelen en delen van kennis vormt volgens het bestuurslid een ander belangrijk aandachtspunt bij een succesvolle notenteelt. ‘Er is voldoende kennis beschikbaar over de teelt van noten, maar de uitdaging is om ondernemers op een kennisniveau te brengen dat ze daadwerkelijk aan de slag kunnen met de teelt. Wellicht gaan wij hiervoor nog een cursus opzetten in Limburg.’

Volgens Janssen zijn veel aspecten van belang om de teelt van een notensoort tot een succes te maken. ‘Denk aan het type grond, de kwaliteit van het plantmateriaal, de keuze voor rassen en watergeefsystemen, enzovoorts. Het is geen moeilijke teelt, maar als startende ondernemer moet je wel de benodigde basiskennis in huis hebben.’

Afzetketens opzetten

Janssen ziet volop kansen voor de afzet van in Limburg geteelde noten. ‘Nederland importeert 99,9 procent van de noten die we consumeren. Maar voordat er echt afzetketens kunnen worden opgezet, moet de teelt eerst worden opgeschaald.’

Volgens het bestuurslid kunnen met toepassing van agroforestry 2.000 tot 3.000 kilo noten van 1 hectare worden gehaald. Bij een volwaardige fruitteeltvariant ligt de opbrengst op 5.000 tot 6.000 kilo per hectare. ‘Onze bedrijfseconomische modellen laten zien dat een ondernemer zo een prima rendement moet kunnen halen, zeker wanneer de afzet op een goede manier wordt ingericht.’

‘Voor doorbraak zijn steun en praktijkvoorbeelden nodig’
Petra Schmitz van Agroforestry Netwerk Limburg ziet dat steeds meer ondernemers interesse hebben in de teelt van noten. ‘Er zijn al projecten gerealiseerd en er staan initiatieven in de startblokken, vooral in Zuid-Limburg. Hierbij varieert het verwachte rendement van 350 tot 2.000 kilo per hectare. Ondernemers kiezen voor verschillende vormen en combinaties van agroforestry.’
Schmitz noemt als aandachtspunt dat de investeringskosten hoog zijn. ‘Gemiddeld kom je uit op bijna 100 euro per boom. Daarvoor zijn in Limburg nog weinig subsidiemogelijkheden. Een tegemoetkoming in de kosten is volgens ons gerechtvaardigd, omdat een ondernemer de maatschappij een flinke dienst bewijst.’ Hij merkt dat ook onzekerheid over de afzet ondernemers nog tegenhoudt om te starten. ‘Er zijn wel afzetkansen, maar die zijn nog nauwelijks concreet.’
Daarnaast is het volgens Schmitz wenselijk dat er meer en goede praktijkcases komen in Limburg; bedrijven die al bezig zijn met notenteelt, waar geïnteresseerden een kijkje kunnen nemen. ‘Als netwerk organiseren we al excursies, maar daar zou meer continuïteit in mogen komen. Er is veel kennis over de teelt beschikbaar, maar om een versnelling te kunnen realiseren, moeten ondernemers deze wel hapklaar krijgen aangeboden.’