Bufferstrook maakt boer en natuur weerbaar

Bufferstroken die akkerbouwers verplicht langs watergangen inzaaien, zouden nog meer kunnen bijdragen aan functionele agrobiodiversiteit en de ecologische meerwaarde van de landbouw. Landbouwadviseur Sander Bernaerts en akkervogelkenner Ben Koks maken zich hard voor betere bufferstroken. Ze verplaatsen zich daarbij zowel in het perspectief van de boer als dat van de natuurbeschermer.

Voor telers die goede bufferstroken willen aanleggen, is het einde van de zaaitijd nu bijna aangebroken. Goed inzaaien vraagt de nodige aandacht. Een schone start en de keuze voor een veelsoortig, meerjarig mengsel zijn belangrijk. Dit omdat je dan wel de extra voordelen van de bufferstroken hebt en geen last van verloederende randen.

Koks verwijst naar een groot onderzoek in Groot-Brittannië. Op 900 hectare bleek dat de stroken vooral veel toevoegden aan de biodiversiteit in het gebied en dat er meer predatie van plaaginsecten vanuit de stroken plaatsvond. 'Het bewijst dat de efficiëntie veel beter kan. In het Britse onderzoek was meetbaar dat de luizendruk door predatie van roofinsecten omlaag ging.'

Volgens Koks zijn voor efficiënter landbouwkundig en ecologisch resultaat een paar factoren van groot belang: 'Je moet kiezen voor meerjarige stroken. Met een betere start en een goede mengselsamenstelling treedt minder veronkruiding op. Zorg dat er voortdurend voedsel is om meer te verecologiseren met je akkerbouwbedrijf.'

Maar liefst 42 soorten

Samen met Cruydt-Hoeck en Neutkens stelden Koks en Bernaerts mengsels samen die aansluiten bij zowel boer als natuur. Ze zijn geschikt voor gangbaar en biologisch gebruik. Het meest uitgebreide mengsel bevat 42 soorten, het 'vereenvoudigde' en iets goedkopere mengsel 25 soorten. 'Het betreft een derde blijvende soorten, een derde snelle soorten die onkruiden onderdrukken en een derde bloeiende kruiden', licht Bernaerts toe.

De diversiteit aan soorten trekt een veelheid aan insecten aan. Het biedt ze rust en voedsel, en een plek om hun hele levenscyclus te doorlopen. Bestuivende insecten en natuurlijke plaagvijanden kunnen daarnaast vanuit de in het landschap voorkomende stroken hun nuttige werk voor de boer doen.

In het larvestadium bewegen insecten nauwelijks, maar ook als imago zijn ze beperkt in actieradius. Een hommel vliegt maximaal enkele kilometers en bijen, zeker de kwetsbare soorten, verplaatsen zich maar enkele honderden meters vanuit de stroken voordat ze weer voedsel nodig hebben. Loopkevers, sluipwespen en zweefvliegen doen hun werk nabij bufferstroken.

'Doe niet alles tegelijk'

De beperkte verplaatsing van de natuurlijke vijanden is tevens een reden om in het beheer niet alles gelijktijdig te doen. Telers kunnen volgens Koks en Bernaerts bijvoorbeeld beter niet alle stroken tegelijkertijd maaien. Door dit in etappes te doen of een deel van het onderhoud in de herfst en een deel in het voorjaar op te pakken, is de overlevingskans van soorten veel groter.

Voor telers die wat extra willen betekenen voor akkervogels of andere bedreigde soorten, is het een goede tip om de stroken wat breder te maken. Het blijkt dat nesten van vogels in deze stroken meer kans van slagen hebben. Daarnaast vergemakkelijkt het gespreid onderhoud. Zo komt er ruimte voor duorandenbeheer, wat staat voor gesplitst maaien of klepelen.

Beheer is echt nodig, stellen Koks en Bernaerts. Ze krijgen daarbij bijval van Annick van der Laan, projectleider bij de Vlinderstichting: 'Je denkt misschien aan minder verstoring wanneer je de randen met rust laat, maar stroken blijven mooi en fris met goed getimed onderhoud. De boel zou anders kunnen verruigen en verhouten.'

Dode massa

Koks geeft aan dat er bij een gebrek aan beheer veel dode massa ontstaat. Dit is slecht voor de diversiteit in de stroken en maakt dat bedreigde soorten als de kiekendief geen voedsel kunnen vinden.

Een voorbeeld van goed beheerde bufferstroken dat Koks aanhaalt, is de aanpak van de familie Noordermeer in het Zuid-Hollandse Zwartewaal. Hij denkt dat nog geen kwart van de ingezaaide randen en stroken nu zo goed wordt gedaan. Bij Noordermeer tellen onderzoekers fors meer insecten en vogels. Koks: 'Als de helft van de stroken zo zou worden beheerd, kunnen we veel bereiken voor de biodiversiteit.'

Koks is vanaf het begin van zijn werk als akkervogelspecialist direct met agrariërs gaan praten. Hij bekijkt de landbouw door vogelogen en probeert de ondernemer inzicht te bieden in de ecologie van het agrarisch landgebruik.

Bufferstroken die goed werken voor landbouw en natuur zijn mogelijk, stelt Koks. 'Een rijk mengsel draagt bij aan biodiversiteit. Goed en gespreid beheer zijn belangrijk. Agrarisch ondernemers kunnen zo de waarde van bufferstroken en akkerranden flink verhogen, voor de ecologie en voor de functionele agrobiodiversiteit.'