'Politieke instabiliteit in eigen land maakte ons minder zichtbaar'

Haar eerste jaar als voorzitter noemt Houben dynamisch, maar af en toe ook frustrerend. 'Ik vind het vaak ongelooflijk hoe discussies over vlees lopen. De beelden die mensen hebben, zijn gebaseerd op gevoel en niet op de werkelijkheid. Ik schrik daar iedere keer weer van.'

De importheffingen die China oplegt, zorgen voor tegenstrijdige belangen binnen Europa

Manon Houben, voorzitter VleesNL

Gesprekken beginnen volgens de VleesNL-voorzitter steevast met dezelfde constatering: we eten te veel vlees. Gevolgd door de opmerking dat vlees slecht is voor het klimaat. 'Ik ga als voorzitter niet over vleesconsumptie. Onze verantwoordelijkheid ligt bij zo duurzaam mogelijk produceren.'

Volgens Houben gebeurt dat bij uitstek in Nederland. 'De omstandigheden voor voedselproductie zijn hier optimaal. Als je productie verplaatst naar het buitenland, is dat 'greenwashing'. Het klimaat wordt er niet beter van. En alle goeds wat wij de afgelopen jaren hebben bereikt in antibioticareductie gaat dan ook verloren.'

Vlees uit het buitenland voldoet aan dezelfde eisen als vlees uit Nederland. 'Dat hebben we met elkaar afgesproken, maar het is niet op dezelfde manier geproduceerd. Om dat echt te snappen, moet je verstand hebben van het productieproces', stelt Houben. 'Een consument mag zelf kiezen. Maar wel op basis van eerlijke informatie, inclusief milieu-impact.'

Ondertussen staat de veesector in Nederland onder druk. Wat merken uw leden daarvan?

'Dat er iets gaat veranderen, is duidelijk. De varkensmarkt krimpt en het ondernemerschap van onze leden moet uitwijzen hoe zij omgaan met die krimpende markt. De voorgenomen overname van vleesverwerker en foodservicebedrijf Van Loon door vleesbedrijf Van Rooij is daar een voorbeeld van.'

Verhardt dat de onderlinge concurrentie niet?

'Onze leden gaan daar professioneel mee om. Wat op sectorniveau speelt, overstijgt de individuele belangen. Kijk naar het handelsbezoek aan China eind 2025: concurrenten trekken daar samen op om de weg vrij te maken voor regionalisatie.'

Dan China. Wat betekenen de importheffingen concreet voor uw sector?

'Nederland exporteert geen vers varkensvlees naar China. Dat hebben ze daar genoeg. Onze export betreft slacht- en bijproducten. Daarvan is in China een tekort. Ook andere Europese landen exporteren dat naar China.'

Dus de schade valt mee?

'Zo simpel is het niet. De importheffingen die China oplegt in reactie op de EU-importheffingen op elektrische auto's uit dat land, verschillen per land en zelfs per bedrijf. Met een heffing van 5 procent is Spanje spekkoper.'

'De heffingen zorgen voor tegenstrijdige belangen binnen Europa. Dat raakt de onderlinge concurrentie en zorgt indirect in heel Europa voor druk op de varkensprijzen.'

Hoe hard raakt de geopolitieke onrust uw sector?

'De politieke instabiliteit van de afgelopen twee jaar in eigen land heeft ervoor gezorgd dat er nauwelijks handelsmissies waren. Daardoor hadden we minder kansen om ons in het buitenland te presenteren. Als exporterend land voelen wij dat direct.'

Dus het zit 'm vooral in gemiste kansen, niet in directe handelsbelemmeringen?

'Op dit moment wel. Zichtbaarheid en relaties zijn cruciaal in onze sector. Als die stilvallen, merk je dat meteen.'

Waar kunt u wel op sturen?

'Op zaken dichter bij huis: arbeid, dierwaardige veehouderij en toezicht door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Het meest urgent is het arbeidsvraagstuk, vooral rond buitenlandse medewerkers. Daar moet voor de zomer duidelijkheid over komen.'

Wat betekent dat concreet voor veehouders en slachterijen?

'Er komt een oplossing, maar de vraag is wat dat doet met hun concurrentiekracht en hoe zij daarop reageren. De kosten kunnen dusdanig hoog worden dat het een negatief effect heeft op de vleesprijs voor de consument of dat het lastiger wordt ons product internationaal af te zetten. Diverse leden zien kansen in het buitenland en hebben daar vestigingen.'

Is dat niet precies de ontwikkeling die u eerder 'onwenselijk' noemde?

'Daar zit spanning, ja. Daarom vind ik het belangrijk dat we in Nederland een sterke keten houden. Van primaire productie tot verwerking. De schakels uit een keten worden nog te vaak als losse onderdelen gezien. De sector moet zich meer als één geheel presenteren.'

De varkenshouderij startte dit jaar met het ketenkwaliteitssysteem Holland Varken. Waarom?

'Met Holland Varken organiseren we de keten strakker en maken we die transparanter en uniformer. Dat is vooral belangrijk voor buitenlandse afnemers, die hechten daar veel waarde aan. Maar als merk moet het zich nog wel bewijzen. We zijn nog maar kort van start.'

Binnen Holland Varken wordt ook gewerkt aan het beter ontsluiten van data. Waarom is dat nodig?

'Op een varkensbedrijf ontstaan op veel plekken data, maar die zitten verspreid over verschillende systemen. Om erbij te komen, moet je overal apart inloggen. We zijn een driejarig project gestart om daar structuur in te brengen. Zeker met doelsturing wordt goede data-uitwisseling cruciaal.'

Waar staat uw sector over tien jaar?

'Dan zijn we koploper in robotisering en automatisering. Arbeid wordt in Nederland simpelweg te schaars, dus we zullen mensen moeten vervangen door technologie.'

'Dat klinkt hard, maar het is de realiteit. Juist met de kennis die we hier hebben, kunnen we daarin vooroplopen en een voorbeeld zijn voor de rest van de wereld. En misschien ook voor het debat in Nederland zelf.'