'Een gezonde geitenstapel vormt de basis van ons bedrijf'

Sommige stallen van de Mekkerhof hebben nog iets weg van het oude melkveebedrijf. Tegelijkertijd staat in Holten ook een moderne geitenstal voor 1.050 geiten. Erik Reefhuis startte in 2016 in de Overijsselse plaats met zijn geitenbedrijf en innovatiecentrum Mekkerhof, waar hij in 2017 begon te melken. 'Mijn vader was boer, en ik vond geiten altijd al leuk. Het is simpelweg een mooie sector om in te werken.'

Daarbij is Reefhuis directeur-eigenaar van Gelre IJsselstreek (GIJS), een voer- en adviesorganisatie die is gespecialiseerd in geiten en rundvee. En samen met een veehouder runt hij ook een innovatiecentrum voor rundvee: het Melkvee Innovatie Centrum Klaver 4 in het naburige Laren. 'Als werkgever wil je graag interessant blijven voor je medewerkers. Daar past dit onderzoek ook bij.'

Wie denkt dat geiten houden een makkelijk alternatief is voor koeien, komt bedrogen uit. 'Geiten zijn heel veel werk. En als je denkt dat je er bent, ligt er nog veel meer werk', stelt Reefhuis. Dit komt volgens hem door de grote aantallen en de extreme gevoeligheid van het dier.

In de afgelopen jaren is de sector volgens de ondernemer in razend tempo geprofessionaliseerd. Tegelijkertijd zag hij dat er geen enkele plek in Nederland was waar gedegen, wetenschappelijk onderbouwd onderzoek op geiten kon worden gedaan.

Een bron van data

Reefhuis wilde een alternatief bieden voor de 'losse' praktijkproeven die door GIJS en concullega's werden uitgezet. Op de Mekkerhof worden daarom niet alleen onderzoeken gedaan op bijvoorbeeld het gebied van voer voor GIJS, maar kunnen ook andere instellingen en leveranciers onderzoek laten verrichten. 'Doordat er veel wordt gemeten en er veel data wordt verzameld, is iedere geit een bron van data.'

Daarnaast vindt de Overijsselaar transparantie een must. 'Mensen hebben vaak een mening. Ze vinden een stal met duizend geiten een megastal, zonder dat ze die stal hebben gezien. Als ze dan boven in de zichtruimte staan, vragen ze zich af of dit nu die 1.050 geiten zijn. Een journalist van de NOS vroeg zelfs waar die andere stal was.'

De vergaderruimte biedt niet alleen een overzicht over de stal, maar via ramen in de vloer zijn ook de ruimte voor de lammerenopfok en de 2x50-melkstal te zien. De zichtstal trekt veel bezoekers, zowel nationaal als internationaal. Ook scholen komen langs. Ondanks dat het bedrijf met onderzoek en extra transparantie onderscheidend is van veel andere geitenbedrijven, komt de houderij volgens Reefhuis voor 90 procent overeen.

Goede werknemers

Wat zijn voor Reefhuis nog meer belangrijke punten voor een goed bedrijf? 'Het begint met goede mensen op de vloer en de kwaliteit en gezondheid van de geiten. Goede kwaliteit voer en hygiënemaatregelen zijn daarbij belangrijk', licht de ondernemer toe. Verder is het volgens Reefhuis de kunst om een geit veel melk te laten geven. 'Richting de 3,8 kilo per dag.'

Naast ruwvoer is krachtvoer belangrijk. 'Een geit heeft 470 Voeder Eenheid Melk (VEM) aan voederwaarde nodig voor een kilo melk. Een kilo brok bevat het dubbele. Voor twee kilo melk heb je dus een kilo brok nodig', vertelt Reefhuis. 'Bij de huidige melkprijs van 80 cent kan bij een gezonde geit die kilo brok altijd uit. Maar een geit kan natuurlijk niet oneindig veel melk geven. Hiervoor is goede sturing en goed management nodig.'

Goede en gezonde geiten staan dus voorop, stelt Reefhuis. Een groot pluspunt bij de start is volgens hem dat hij kon beschikken over gezonde geiten, vrij van Caprine Arthritis Encephalitis (CAE) en Caseous Lymphadenitis (CL). 'We zijn eigenlijk gestart met verbeterde slachtgeiten. Gezonde dieren die beter waren dan gemiddeld, maar die om de een of andere reden moesten vertrekken. Door die drachtig te maken, konden we aan de slag.'.

Inmiddels is de Mekkerstee uitgegroeid tot een volwaardige onderneming. Bij de bokkenkeuze wordt gelet op exterieur, melkproductie en gehalten. Hierbij worden vooral geiten geselecteerd die zijn doorgemolken en dus 730 dagen aan de melk zijn, zodat ze hun feitelijke melkproductie hebben laten zien. Op basis van die kenmerken worden de betere geiten van het bedrijf geselecteerd.

Fokbokken produceren

Om te zorgen voor een goede genetische vooruitgang en het risico op ziekte-insleep te beperken, kiest het bedrijf voor sperma van Geiten KI Nederland (GKN). Daarbij worden de allerbeste geiten ingezet om fokbokken te produceren. De geiten worden geïnsemineerd met vers sperma, omdat hiermee betere resultaten worden behaald dan met de ingevroren variant.

Zo heeft vers sperma een bevruchtingspercentage tussen de 60 en 65 procent, bij diepvriessperma ligt dit tussen de 45 en 50 procent. Nadeel van vers sperma is een mate van onzekerheid, weet de ondernemer: 'Mocht een bok die dag geen zin hebben, dan is er ook geen sperma. Vandaar dat je ook een tweede en derde keuze moet doorgeven.'

Om te zorgen dat alle geiten tegelijkertijd kunnen worden gedekt, worden ze gesynchroniseerd. Dit is in de ogen van Reefhuis noodzakelijk, maar het is ook arbeidsintensief en het zorgt voor grotere worpen. Er worden vaker drie, vier of zelfs vijf lammeren geboren, terwijl een of twee lammeren ideaal is. 'We hebben in een onderzoek met GKN gekeken of we minder eitjes kunnen laten afrijpen. We krijgen hier meer grip op, maar het blijft best wel een dingetje.'

Doos met krijt en kalk

De lammeren worden na de geboorte opgevangen in een doos met krijt en kalk en in een verwarmde ruimte. Ze krijgen drie keer biest met de fles. Die biest moet van goede kwaliteit zijn. Hiervoor wordt de zogenoemde brix-waarde bepaald.

Is die waarde in de biest onvoldoende, dan wordt deze met de gewenste brixwaarde van boven de 25 van een andere geit gegeven. Een groot deel van de geiten wordt duurgemolken; na het voor de eerste keer aflammeren blijven ze melk geven. 'We hebben een aantal geiten die nu tien jaar oud zijn geworden', vertelt Reefhuis trots.

Volgens hem kan duurmelken alleen wanneer de geit gezond is. Het is iets typisch Nederlands. 'In het buitenland worden dieren ieder jaar gedekt en drooggezet. Als het dier ouder wordt, kan CAE ontstaan en dan wordt het lastig om ze aan de melk te houden, bijvoorbeeld omdat ze minder eten', legt de ondernemer uit.

Bij een dagelijkse melkproductie onder de 1,8 tot 2 kilo verlaat het dier het bedrijf. 'Het is zaak om ze goed in conditie te houden. Worden de dieren te vet, dan geven ze minder melk. We baseren de krachtvoergift dan ook op die conditie.'

Is er toekomst voor het houden van geiten in Nederland? 'Ik denk het wel, maar we moeten serieus omgaan met datgene wat de omgeving van ons vraagt', stelt Reefhuis. 'Veel mensen hebben commentaar op de rapportages. Maar gelijk hebben en gelijk krijgen zijn verschillende dingen. Uiteindelijk zul je er wat mee moeten. Geen enkele geitenhouder wil andere mensen ziek maken. Dus als we wat kunnen doen om dat te voorkomen, moeten we dat doen.'

Stof mogelijke oorzaak

Zelf denkt Reefhuis dat stof een mogelijke oorzaak is. Op de Mekkerhof werkt een automatisch strosysteem, dat zelf grote strobalen optilt, touwen lossnijdt, en het stro verdeelt. Dit moet de blootstelling van medewerkers aan stof beperken.

Voor stofuitstoot in en buiten de stallen moet er meer gebeuren: 'We doen al heel lang onderzoek met korrels, zonnebloempitkorrels en strokorrels; ze lijken wat op mengvoerbrokken. Dat stoft minder en je hoeft het niet iedere dag aan te brengen', licht Reefhuis toe.

Op dit moment liggen de lammeren op strokorrels. Dat bevalt prima. Maar kan het ook uit? Reefhuis: 'Ik denk dat het 40 tot 50 euro per ton duurder is. Omdat je het minder hoeft te strooien, kom ik op een meerprijs uit van 25 euro per ton', aldus de ondernemer.

Met een strodosering van een kilo per geit per dag, wordt bij deze duizend geiten dagelijks een ton stro verstrekt. De meerkosten komen zo op minder dan 10.000 euro per jaar, rekent hij voor. Reefhuis weet dat hier onderzoek naar wordt verricht. 'Dat kan ook op dit mechanisch geventileerd innovatiecentrum.'