Afstandsnorm rond geitenhouderij is nieuwe horde voor sector

Het kabinet kiest voor een minimale afstand van 500 of 1.000 meter tussen een geitenhouderij en een woning. Er wordt op dit moment nog aanvullend onderzoek gedaan. Daarnaast wordt vooral ingezet op bronmaatregelen om emissie uit de stal te beperken. Dat blijkt uit antwoorden van demissionair minister Jan Anthonie Bruijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in een debat in de Tweede Kamer.

De maatregelen, waarvan nog niet duidelijk is wanneer ze van kracht worden en hoe ze er precies uit gaan zien, volgen op het advies van de Gezondheidsraad. Uit het onderzoek 'Veehouderij en gezondheid omwonenden' blijkt dat mensen die binnen 500 meter van een geitenhouderij wonen 73 procent meer risico op longontsteking lopen dan andere Nederlanders. Wie binnen 1.000 meter van een geitenbedrijf woont, loopt 19 procent meer risico. Het kabinet wil meer onderzoek naar de cijfers om tot een minimale afstand te komen.

Geitenhouders Gwen en Niek van der Loop uit het Brabantse Heeswijk-Dinther namen een half jaar geleden het bedrijf van haar ouders over. Ze wachten op een vergunning voor een nieuwe stal. Die is al ruim tien jaar geleden aangevraagd. Met het instellen van een geitenmoratorium zette provincie Noord-Brabant in 2017 alle ontwikkelingen stil.

Daar komen nu dus nieuwe beperkingen bovenop in de vorm van afstandscriteria. Dit nieuws komt voor de ondernemers niet echt als een verrassing. 'We mochten toch al niets', reageert Gwen van de Loop nuchter. 'Het roept vooral vragen op, omdat nog onduidelijk is welke afstand wordt aangehouden.'

Op de dag dat het demissionaire kabinet het nieuws over de afstandscriteria bekendmaakte, kwamen diverse beleidsmakers, sectorspecialisten en belangenbehartigers bijeen op het bedrijf van Van der Loop. Op uitnodiging van gedeputeerde Saskia Boelema (D66) praatten ze over de knellende situatie van geitenhouders.

'Het leek ons goed om Kamerleden de kans te geven om alle facetten van wat er speelt rond gezondheid en de geitenhouderij en het verhoogde risico op longontsteking met elkaar te duiden', duidt Boelema het werkbezoek. 'Ik hoorde het nieuws over de afstandscriteria op weg hiernaartoe.'

Boelema, die al jaren strijdt voor een landelijke afstandsnorm rond geitenhouderijen, is in haar nopjes met het overheidsbesluit. Maar voor geitenhouders is het niet bepaald goed nieuws. Van der Loop zag het besluit al aankomen. 'Wij mogen al bijna tien jaar niet bouwen vanwege mogelijke risico's voor de volksgezondheid. Het zou raar zijn als er dan wel woningen gebouwd mogen worden nabij geitenhouderijen.'

De Brabantse geitenhouders hadden bovendien al te maken met een afstandsnorm die gemeente Bernheze sinds de zomer hanteert. Van der Loop: 'Het is vooral lastig voor omwonenden; zij worden belemmerd. Mantelzorgwoningen of het splitsen van een kavel mag niet binnen 1 kilometer van ons bedrijf. Gelukkig is de relatie met de omwonenden nog goed. Ik denk ook niet dat buren ons ooit zullen beschuldigen.'

Ondanks de nieuwe tegenvaller is de geitenhouder blij met het bezoek van de beleidsmakers, sectorspecialisten en belangenbehartigers. 'We vonden het fijn dat we ons bedrijf konden laten zien en de mensen konden vertellen wat we doen. Het is goed dat politici naar ons verhaal willen luisteren.'

Maar een vergunning voor de zo gewilde nieuwe stal is voorlopig een utopie. Dat maakt de situatie er voor zowel de geiten als de ondernemers en de omwonenden niet beter op. Gedeputeerde Boelema zegt daar zeker oog voor te hebben.

'Ik snap goed dat ondernemers in de sector perspectief moeten hebben. Tegelijkertijd hebben we als overheid gezegd: geen nieuwe stallen erbij. Het recente onderzoek en advies van de Gezondheidsraad laten weer zien waarom we dat moratorium al zo lang hebben', aldus de Brabantse politicus.

Geitenstop blijft

Als het aan Boelema ligt, blijft de geitenstop voorlopig dan ook gehandhaafd. 'Geen twijfel over mogelijk. Het is goed dat er nu met de afstandscriteria een landelijke lijn wordt getrokken. Provinciaal beleid is goed, maar landelijk beleid is beter. Dit is een goede eerste stap, maar in mijn ogen zal het nog verder moeten gaan.'

Desondanks vertrouwt Van der Loop erop dat de nieuwe stal er uiteindelijk komt. 'Belangrijk is dat de oorzaak van de verhoogde kans op longontsteking wordt gevonden, want dan kun je er iets aan doen. Als ze met man en macht iets willen weten en er wordt geld in gestopt, dan zou het goed moeten komen.'

'Het probleem en de oplossing liggen in de potstal'

Tolboom is niet verrast door het feit dat het demissionaire kabinet afstandscriteria wil invoeren. Desondanks blijft het een hoofdpijndossier, waarbij de oplossing niet voor het oprapen ligt, stelt hij. 'Het blijft ingewikkeld en een zoektocht. Zolang je niet weet wat het effect is van emissiereductie, wat is dan daarnaast proportioneel om te doen?'

Dat er iets moet gebeuren, is volgens de vakgroepvoorzitter duidelijk. De sleutel tot succes ligt volgens hem in de potstal. 'Elke dag wordt er stro in de stal geblazen om de mest af te dekken. Mest is per definitie een en al bacterie en schimmel. Mest is van zichzelf warm, dus er groeit van alles in.'

Het consortium dat het onderzoek 'Veehouderij en gezondheid omwonenden' heeft uitgevoerd, concludeert dat daar mogelijk een verklaring zit voor de verhoogde kans op longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen. 'De bacteriën emitteren en bereiken via de stallucht ook de buitenlucht. Dus de oplossing zit in het anders omgaan met de mest en het strooisel dat in de stal ligt.'

Strooisel

Ook het strooisel blijkt van invloed op de insleep van potentiële ziektekiemen in geitenstallen, blijkt uit een literatuurstudie naar toepasbare maatregelen van Wageningen University & Research. 'Dat was voor mij een eyeopener', zegt de vakgroepvoorzitter. 'De balen stro die worden aangevoerd vanuit akkerbouwbedrijven bevatten al een mix aan bacteriën. Als dat stro met redelijk geweld de stal in wordt geblazen, blaas je dus ook die bacteriën de lucht in.'

Tolboom denkt dat het goed mogelijk is dat daar een deel van het probleem zit en dat daar dus ook de oplossing zit. 'Denk aan minder hard blazen of ander strooisel toepassen. Je kunt van alles bedenken.'

'1.000 meter is betere stap vanuit voorzorgsprincipe'

Boelema strijdt al sinds haar aantreden als gedeputeerde voor een verbod op nieuwbouw nabij geitenhouderijen. Het besluit van het kabinet om op basis van het onderzoek van de Gezondheidsraad nieuwbouwvrije zones in te stellen, klinkt haar als muziek in de oren.

'We zijn blij met de erkenning van de 500 meter waarbinnen 73 procent meer kans is op longontsteking', zegt ze. 'Dat wordt nu in ieder geval gerespecteerd door het kabinet. Vervolgens wordt natuurlijk nog gekeken naar het afstandscriterium van 1.000 meter. Wat ons betreft zou dat vanuit het voorzorgsprincipe een betere stap zijn om aan te houden.'

Dat er daarnaast onderzoek komt naar emissiereducerende maatregelen is hard nodig, stelt Boelema. 'Uiteindelijk wil je natuurlijk het liefst dat dat gebeurt, want dan kunnen de bedrijven blijven bestaan en kunnen we de bouwopgave met elkaar waarmaken.'

Geen verrassing

Volgens de gedeputeerde kan het voor de geitensector geen verrassing zijn dat er werk aan de winkel is om emissies te verminderen. 'In de afgelopen jaren zijn veel onderzoeken uitgevoerd. Al bijna tien jaar wordt geconstateerd dat er een verband is tussen geitenhouderijen en een verhoogd risico op longontsteking. Dat er iets moet gebeuren, weten de ondernemers in de sector ook. Voor de goede orde: ze willen dat zelf ook. Natuurlijk willen geitenhouders niet dat mensen in hun omgeving ziek worden.'

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport kijken met de LTO-vakgroep Geitenhouderij en Wageningen University & Research naar welke maatregelen zouden kunnen werken. Boelema: 'Totdat we weten wat de oplossing is, moeten we als overheid het afstandscriterium respecteren.'

'We weten nog niet aan welke knoppen te draaien'

'We willen ervoor zorgen dat de geitensector zo snel mogelijk veilig is voor de omgeving. Daar gaat het om', neemt Verduin het woord als het gezelschap van politici, sectorspecialisten en belangenbehartigers aan de keukentafel van de familie Van der Loop zit. Het nieuws over de afstandsnorm heeft hij dan net gehoord. 'Het is vooral herkenning op een aantal lijnen die zijn uitgezet, en die ook aansluiten op het rapport en het advies van de Gezondheidsraad.'

De oorzaak en het gevolg tussen het voorkomen van longontsteking en de bron van de ziekteverwekkers is nog onduidelijk, gaat Verduin verder. 'Er kunnen meerdere oorzaken zijn. Dit staat ook in het rapport van de Gezondheidsraad. En dat maakt het nemen van maatregelen heel lastig. Je weet immers niet of je aan de juiste knoppen draait.'

Dat is volgens de NGZO-voorman ook precies de reden van het instellen van de zogenoemde experttafel, die in augustus vorig jaar is gestart. 'We willen zoveel mogelijk kennis verzamelen. Want alleen dan kun je de goede dingen doen en neem je niet allerlei onnodige maatregelen die achteraf misschien geen effect hebben.'

Verdacht

Een afstandsnorm brengt de bedrijven volgens Verduin sowieso in een verdachte situatie. 'We willen voorkomen dat op een nare manier naar die bedrijven wordt gekeken. En dus willen we bedrijven zo snel mogelijk helpen om de risico's te elimineren, zodat je 100 procent veilig bent voor de omgeving.'

De geitenhouderij heeft volgens Verduin zeker de intentie om het probleem op te lossen. 'We zijn daarin heel proactief en hebben in het verleden op andere lastige dossiers ook al mooie stappen vooruit gezet. Ik ga er dus van uit dat het ook in dit dossier gaat lukken om die stappen te zetten.'