Dit weten we over het stikstofpakket

Bekend is dat het kabinet komt met bedrijfsspecifieke emissienormen, een norm voor grondgebondenheid in de melkveehouderij, een aanzet tot doelsturing en nieuwe afromingspercentages voor veehouderijsectoren waar die nu niet gelden.

Een ander belangrijk onderdeel van de voorstellen betreft de zonering rond Natura 2000-gebieden. Er wordt gesproken over afstanden van 500 tot 1.000 meter. Voor gebieden waar natuurherstel het meest urgent is, zal de grootste zone gelden.

Het doorbreken van de aanhoudende stikstofimpasse staat hoog op de agenda van het dit jaar aangetreden kabinet. En de Algemene Rekenkamer wees er recent tijdens Verantwoordingsdag voor de rijksbegroting ook nog maar eens op: het uitblijven van concrete oplossingen en de vergunningverlening zorgen voor maatschappelijke stilstand. De economische schade door deze vertragingen loopt op tot miljarden euro’s per jaar.

Premier Rob Jetten en minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur willen daarom eind juni met een breed gedragen aanpak komen. ‘Je komt uit die stilstand zodra je met elkaar de dingen doet die verstandig zijn. Dat is ook de reden waarom we nog voor de zomer grote keuzes zullen maken over stikstof, landbouw en natuur’, zei Jetten vorige week na afloop van de ministerraad.

De premier wil ‘knopen doorhakken’ en ziet zich daarbij gesteund door de provincies. ‘Een aantal provincies en gedeputeerden hebben in de afgelopen periode zeker niet stilgezeten. Terwijl we hier in Den Haag twee jaar lang ruzies hebben gezien rond het stikstofdossier en er eigenlijk niets is gebeurd, zijn de provincies gewoon aan het werk gegaan. Daar liggen nu concreet uitgewerkte plannen, met oog voor boeren in de regio, inzet op natuurherstel en veel meer woningbouw. En ik vind dat die provincies het verdienen dat wij hen helpen om een succes te maken van hun plannen.’

Samenhang nodig

Het kabinet benadrukt dat er samenhang moet komen tussen de stikstofaanpak en de klimaat- en wateropgaven in Nederland. Het kabinet wil op die manier voorkomen dat agrarisch ondernemers later opnieuw met ingrijpende wetgeving worden geconfronteerd en dat gedane investeringen weer niet voldoende blijken te zijn.

Ingewijden laten weten dat het gaat om een totaalpakket van regelingen en wetten die het stikstofslot moeten opheffen. Er komt dus niet één grote Wet stikstof, maar een aantal aparte wetten voor onderdelen van de stikstofaanpak. Voor elk afzonderlijk voorstel moet het kabinet in de Tweede Kamer een meerderheid gaan vinden.

Dat geldt ook voor de Wet grondgebondenheid en de aanpassing van de Meststoffenwet, waarin de afroming van dierrechten wordt uitgebreid. De kalver- en geitenhouderij worden in deze maatregel opgenomen. En een Wet doelsturing zit eveneens in de pijplijn. Het idee is om elk bedrijf hetzelfde doel te geven. Agrarisch ondernemers die al veel stappen richting emissiereductie hebben genomen, hebben een minder grote opgave dan collega’s die relatief weinig inzet hebben gepleegd. Dit is de beloning voor koplopers.

Luister ook naar de Haagse Oogst-podcast: Er komt heel wat op de boeren af

Onderdeel van het maatregelenpakket is een nieuwe vrijwillige regeling voor bedrijfsbeëindiging, waar het kabinet 2,75 miljard euro voor vrijmaakt. Van Essen onderzoekt of er ook een soortgelijke regeling kan komen voor de opkoop van landbouwgrond. Bij eerdere regelingen bleef die in bezit van de deelnemende boer.

Door de opgekochte grond in een grondbank te verzamelen, wil de landbouwminister de grondmobiliteit vergroten, extensivering mogelijk maken en de gebiedsprocessen ondersteunen. Het wordt overigens geen verplichte opkoop van grond van stoppende boeren, zei Van Essen over het plan. ‘We willen de mogelijkheid bieden dat diegene die stopt ook de grond aan ons kan verkopen, tegen marktconforme prijzen.’

De nieuwe stikstofaanpak moet leiden tot een stikstofreductie van 42 tot 46 procent in 2035 voor de land- en tuinbouw. De sectoren industrie en mobiliteit (verkeer) staan voor 50 procent aan de lat. Bovenop die reductie is natuurherstel een belangrijke voorwaarde om de vergunningverlening in Nederland juridisch houdbaar vlot te trekken.

Stevige opgaves Veluwe en de Peel

Ook de zones rondom Natura 2000-gebieden worden in de wet vastgelegd, al is het besluit over de omvang daarvan nog niet genomen. De verwachting is dat vooral rond de Veluwe en de Peel stevige opgaves komen te liggen. Bedrijven in die zones krijgen dezelfde opgave voor doelsturing als collega’s die verder van een Natura 2000-gebied boeren.

Het verschil zit erin dat alle ondernemers in een zone samen voor een grotere emissiereductie moeten zorgen. Dit moet mogelijk worden door gebiedsprocessen, waarbij boeren in deze gebieden opties hebben volgens het welbekende trappetje van Remkes: extensiveren, innoveren, verplaatsen of stoppen.

Volg de laatste ontwikkelingen rond de stikstofaanpak op onze overzichtspagina

Naast de wetswijzigingen en de nieuwe wetten, zijn er besluiten die het kabinet kan nemen die niet in een wet vastgelegd hoeven te worden. Door middel van ministeriële regelingen of begrotingsbesluiten kunnen subsidies en financiële prikkels worden gegeven om bijvoorbeeld voermaatregelen te nemen.

Toch voelt het kabinet de noodzaak om een groot draagvlak te vinden voor alle besluiten en wetten. Het gaat immers om een totaalpakket waarmee Nederland van het stikstofslot gaat. GroenLinks-PvdA, ChristenUnie, SGP en JA21 lijken de meest voor de hand liggende partijen waarmee Van Essen zaken kan doen.

Haagse bronnen vertellen daarbij wel dat het kabinet ervoor waakt dat te veel concessies het complete stikstofpakket gaan ondermijnen. Als de Tweede Kamer via moties de wetten of besluiten aanpast of zelfs tegenhoudt, dan valt een van de steunpilaren van het totaalpakket weg. Dat is het doemscenario voor het kabinet. Mogelijk raken de gestelde doelen uit het zicht, waardoor andere wetten weer moeten worden aangescherpt en het hele plan terug kan naar de tekentafel.

Budget van 20 miljard euro

Voor het oplossen van het stikstofprobleem is een budget van 20 miljard euro beschikbaar. Premier Jetten en minister Van Essen laten geen moment onbenut om te benadrukken dat daaruit ook nieuwe verdienmodellen en perspectieven moeten ontstaan voor agrarisch ondernemers waarvan de bedrijfsvoering onder druk komt te staan. Daarnaast is er budget beschikbaar voor de omschakeling naar biologisch en andere transitiepaden, waaronder innovatie.

Bekend is dat agrarisch natuurbeheer een van de pijlers onder nieuwe verdienmodellen zal worden. En ook de productie van groen gas – al dan niet in coöperatief verband – door mestvergisting wordt door het kabinet gezien als een kansrijke aanvulling op het boeren-inkomen. Onlangs nog is daarvoor een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd.

Lees ook: ‘Niet heel Nederland gaat van het stikstofslot’

Naar verwachting komt er naast de stikstofmaatregelen een stevig pakket voor natuurherstel. Dit is volgens het kabinet van belang voor het weer op gang brengen van de vergunningverlening in Nederland. Recent werd de Tweede Kamer bijgepraat door de wetenschappers achter het rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis; van verwarring naar verbinding’. Zij wezen de Haagse politiek op de noodzaak voor aanvullende natuurherstelmaatregelen, bovenop emissiereductie.

‘Het is niet zo dat verlaging van emissies daadwerkelijk tot natuurherstel zal leiden. Daarvoor is meer nodig’, luidde de boodschap van de wetenschappers. Die extra inspanningen hebben onder meer betrekking op de aanpak van andere drukfactoren die natuurherstel hinderen. Hierbij kan gedacht worden aan verzuring of verdroging van de bodem en versnippering van natuurgebieden.

Niet realistisch

Als alle plannen worden uitgevoerd, is het nog niet realistisch om te verwachten dat heel Nederland van het stikstofslot gaat en dat overal eenvoudig vergunningen kunnen worden verleend. Die waarschuwing gaf Martijn Vink, programmaleider bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), onlangs aan de Tweede Kamer. Hij gaf met collega’s een toelichting op het PBL-rapport ‘Monitoring en evaluatie van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN)’.

Vink benadrukt dat stikstof ook in de toekomst een beperkende factor kan zijn bij vergunningverlening nabij stikstofgevoelige natuurgebieden. Het knelpunt bij specifieke locaties is dat er moet worden aangetoond dat vrijkomende stikstofruimte niet eerst nodig is voor natuurherstel. Dat vraagt volgens de programmaleider om een specifieke argumentatie van de provincie.

Vink ziet het dan ook niet gebeuren dat er zonder restrictie volop vergunningen worden verleend. ‘Het scenario waarin Nederland van het slot gaat en stikstof geen rol meer speelt bij het vergunnen van activiteiten, is op basis van de huidige natuurwetenschappelijke inzichten en wetgeving niet voorstelbaar.’

Kamer wil snel debat over plannen
De Tweede Kamer had voor woensdag 24 juni een lang debat over stikstof in de agenda staan. Toen duidelijk werd dat het kabinet pas op vrijdag 26 juni met nieuwe plannen voor de stikstofaanpak komt, is dat debat geschrapt. Er staat nu een debat gepland op woensdag 2 december. Dit vinden de partijen in de Tweede Kamer te laat. Zij hebben dan ook vrijwel unaniem gevraagd om de nieuwe stikstofplannen zo snel mogelijk te behandelen, na 26 juni. Dit betekent dat er een debat moet worden gepland in de toch al drukke laatste week voor het zomerreces. Een definitieve datum is nog niet genoemd.