Oordeel rechter kan doelsturing varkenssector verder helpen

Provincie Gelderland verleende in november 2024 doelvoorschriftenvergunningen aan twee varkenshouders. Stefan ter Haar wil een innovatieve schuifelstal realiseren, terwijl Femke Nijhof wil nieuwbouwen. De aanvragen zijn ingediend op initiatief van de Coalitie Vitale Varkenshouderij (CoViVa), waarbij Gelderland zou optreden als proeftuin voor doelsturing en nieuwe vormen van vergunningverlening.

Begin dit jaar zette de provincie daarin een volgende stap met een doelvoorschriftenvergunning voor melkveehouder Gert van Middendorp. Door de Lely Sphere in te zetten, wil hij de stikstofuitstoot van zijn bedrijf verlagen. In tegenstelling tot de vergunning voor beide varkenshouders kwamen daartegen geen bezwaren binnen.

Doelvoorschriften zijn een uitwerking van doelsturing, een benadering die door beleidsmakers wordt gezien als mogelijke uitweg uit het stikstofslot. In plaats technieken of stalsystemen voor te schrijven, staat bij doelsturing een maximale emissie centraal. Daarmee verschuift de focus van middel naar doel.

Door stalemissies continu te meten met sensoren, ondersteund met meetprotocollen en datarichtlijnen, kunnen veehouders volgen of zij onder het vastgestelde emissieplafond blijven. Als dat niet het geval is, hebben zij de ruimte – maar ook de verantwoordelijkheid – om maatregelen te treffen om alsnog aan de norm te voldoen. Deze aanpak sluit aan bij bredere ontwikkelingen, zoals bedrijfsgerichte emissiedoelen, KPI-sturing en de afrekenbare stoffenbalans. Die zijn allemaal gericht op meer bedrijfsspecifieke sturing.

De zaak in Arnhem geldt als een belangrijke praktijktoets voor deze nieuwe manier van werken. De twee vergunningen worden gezien als concrete voorbeelden van hoe doelsturing in de praktijk kan functioneren. Continue meting van emissies moet ruimte bieden voor innovatie en ondernemerschap, terwijl tegelijkertijd de natuurdoelen aantoonbaar worden geborgd.

Tegelijkertijd is de juridische basis nog niet uitgekristalliseerd. Milieuorganisaties maakten bezwaar tegen de vergunningen die werden verleend aan Ter Haar en Nijhof. Daardoor moet de rechter nu beoordelen of deze vorm van regulering voldoende zekerheid biedt voor natuurbehoud, zoals vereist binnen de huidige wet- en regelgeving.

Voor de agrarische sector staat veel op het spel. De uitkomst van de zaak kan een doorbraak betekenen in de manier waarop vergunningen worden verleend. Deze bepaalt of ondernemers daadwerkelijk kunnen sturen op emissiedoelen of dat zij gebonden blijven aan voorgeschreven technieken die niet altijd de gewenste reductie realiseren.

Daarmee is de procedure in Arnhem meer dan een individuele zaak. De uitspraak wordt gezien als graadmeter voor de toekomst van doelsturing binnen het mest- en stikstofbeleid. Een positieve uitspraak kan de deur openen naar een flexibeler en innovatiever vergunningenstelsel. Vol spanning wordt uitgezien naar de uitspraak, maar die wordt niet binnen zes weken verwacht.