'Groene ambitie heeft een keerzijde'

West-Europa behoort tot de meest productieve landbouwregio's ter wereld. Nederland, België, Duitsland en Frankrijk vormen samen een sterk verweven agrarisch systeem, waarin productie, verwerking en consumptie grotendeels regionaal plaatsvinden. Wanneer de productie in deze regio structureel wordt afgebouwd, verdwijnt de vraag niet. Minder productie in Noordwest-Europa betekent meer import en daarmee een grotere afhankelijkheid van internationale handelsstromen. Dat vergroot de kwetsbaarheid in tijden van geopolitieke spanningen, handelsbeperkingen of verstoringen in logistieke ketens.

Dat deze afhankelijkheid geen theoretisch risico is, werd recent zichtbaar. Spanje kreeg te maken met extreme regenval en wateroverlast in belangrijke teeltgebieden. In combinatie met strengere water- en milieuregels leidde dit lokaal tot mislukte oogsten en verstoringen in de aanvoer. Ook Nederlandse supermarkten kampten met een tijdelijk beperkt aanbod van producten als broccoli.

Dit raakt niet alle consumenten even hard. Basisproducten als melk, groente en eieren zijn een relatief groot deel van het boodschappenbudget van huishoudens met lagere inkomens. Economen waarschuwen dat een structurele afname van het aanbod, zonder een evenredige daling van de vraag, leidt tot hogere prijzen. Mensen met hogere inkomens kunnen prijsstijgingen vaak opvangen; voor lagere inkomens betekent het een versobering van het dieet. Dat roept de vraag op of beleid dat is bedoeld voor duurzaamheid niet onbedoeld de sociale ongelijkheid vergroot.

Rol klimaat

Het klimaatperspectief maakt deze afweging complexer. De landbouwproductiviteit neemt in delen van Zuid-Europa af door droogte, hitte en extreme neerslag, terwijl Noordwest-Europa door zijn gematigde klimaat relatief stabiel blijft. Vanuit dat perspectief is het de vraag hoe logisch het is om juist in deze stabiele regio de voedselproductie bewust te verkleinen en daarmee de afhankelijkheid van kwetsbaardere gebieden te vergroten.

Ook de rol van de veehouderij verdient een meer genuanceerde benadering. Herkauwers als koeien kunnen gras, bijproducten en reststromen omzetten in hoogwaardige eiwitten, vaak op gronden die ongeschikt zijn voor akkerbouw. Wageningen University & Research wijst erop dat een groot deel van het blijvend grasland in Europa niet eenvoudig kan worden ingezet voor directe menselijke voedselproductie. Het afbouwen van veehouderij betekent niet automatisch dat deze gronden efficiënt anders benut kunnen worden.

Dat betekent niet dat de sector geen veranderingen nodig heeft. Verduurzaming, emissiereductie en innovatie zijn noodzakelijk. De kernvraag is of een algemene krimp van de veestapel het juiste instrument is of dat gerichte verduurzaming binnen een robuust productiesysteem meer perspectief biedt.

Uiteindelijk raakt de discussie aan een fundamentelere vraag: hoe zorgen we ervoor dat de Europese voedselvoorziening voor toekomstige generaties betaalbaar, beschikbaar en betrouwbaar blijft? In een wereld waarin klimaatverandering, geopolitieke onzekerheid en bevolkingsgroei samenkomen, lijkt voedselzekerheid minder een vanzelfsprekendheid, maar meer een strategische keuze.