'Het nieuwe kabinetsbeleid blijft niet alleen bij mooie woorden'

Wat maakt dat deze coalitie wel de vergunningverlening vlot trekt?

'Omdat dit kabinet snapt dat het naast de boeren moet staan met een gebalanceerd pakket en voldoende middelen. De energie moet uit de gebieden zelf komen, ondersteund door uitvoeringskracht en productschappen.'
'Het productschap is een werkplaats waar overheid, bedrijfsleven, boeren en onderzoek samen beleid uitvoeren, zodat de politiek niet over elk detail beslist. Het is aan belangenorganisaties om te kiezen of ze deelnemen en om soms uit de 'tegenreflex' te stappen.'

Iedereen zal terug moeten in emissie-uitstoot, waarbij voorlopers worden beloond

Jan Arie Koorevaar, CDA-landbouwwoordvoerder en melkveehouder

Is het pakket voldoende om actiegroep MOB bij veehouders weg te houden?

'Het is onze taak beleid te maken dat perspectief geeft en juridische zekerheid. De beweging van reductie en natuurherstel moet op gang komen. Met dit pakket doen we dat.'

Wat betekent het coalitieakkoord voor de sector?

'Ik zie dat we PAS-melders en interimmers legaliseren. In het stikstofbeleid zit balans en het geeft duidelijkheid. Ook is aandacht voor structuurbeleid, focus op de jonge boer en tuinder en uitvoeringskracht. Daar kunnen we wat mee.'

Op welke manier is dit een koerswijziging?

'Onze lijn is in de basis hetzelfde, maar we zoeken de samenhang tussen algemene reductie, specifieke reductie bij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, wetsaanpassing en natuurherstel. Dit hebben we gekoppeld aan middelen van 20 miljard euro. Een bedrag dat wordt toegevoegd aan de begroting van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Van het bedrag gaat 15 procent naar de vrijwillige beëindigingsregeling, 50 procent naar de gebiedsaanpak, 15 procent naar innovatie en managementmaatregelen en 20 procent naar natuurherstel.'

'Deze samenhang is nodig om van het stikstofslot af te komen. We willen ook evenwichtigheid uitstralen en daar daadwerkelijk geld voor reserveren. We hebben ons best gedaan om te zorgen dat het niet bij mooie plannen blijft, maar dat ze ook uitvoerbaar zijn.'

Wat is de grootste verandering in het beleid?

'We gaan verder met een aantal maatregelen die demissionair landbouwminister Femke Wiersma heeft ingezet, maar zoeken explicieter de samenhang op en benoemen de opgave heel duidelijk. Het grote verschil is dat we er ook middelen tegenover zetten; we zeggen niet alleen hoe hoog de boer moet springen, maar bieden ook de tijd, de middelen en de uitvoeringskracht om dat te kunnen doen.'

Op welke manier biedt dit akkoord perspectief?

'Boeren en tuinders willen vaak wel innoveren, maar moeten de ruimte krijgen om hun vakmanschap te benutten. Dit akkoord biedt niet voor iedereen op dezelfde manier perspectief, maar elke agrariër heeft een opgave en krijgt via vakmanschap of gebiedsprocessen de mogelijkheid om doelen te halen.'

'Wat betreft de zonering rondom Natura 2000: daarbij moeten we naast de boeren en tuinders staan en het 'trappetje van Remkes' (innoveren, extensiveren, stoppen, verplaatsen) aanbieden voor handelingsperspectief. Gebieden moeten zelf plannen maken, maar er moet landelijke regie komen voor een gelijk speelveld, zodat ondernemers in Overijssel niet anders worden behandeld dan in Gelderland. Provincies krijgen pas geld als ze voldoen aan de richtlijnen.'

Worden agrariërs beloond die maatschappelijke taken op zich nemen?

'Boeren en tuinders zijn nodig voor de voedselzekerheid. We zoeken afzetmarkten voor duurzaam voedsel in Europa en we zetten het pakket voor agrarisch natuurbeheer met langjarige trajecten voort. Ik ben rapporteur op het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en wil kijken hoe minder stringent met staatssteunregels om te gaan. Ook de vestigingssteun voor jongeren zetten we zeker tot 2035 vast. Deelnemers aan gebiedsprocessen krijgen een vergoeding.'

Welke reductiemaatregelen wil de coalitie?

'De concrete inhoud is aan de nieuwe bewindspersoon om uit te werken. Iedereen zal iets terug moeten in stikstofuitstoot ten opzichte van 2019, waarbij voorlopers worden beloond. Als je al veel hebt gedaan of niet bij een gevoelig gebied zit, is de opgave beperkter. Dit vullen we in met doelsturing op bedrijfsniveau. Wie al zijn best heeft gedaan, zal dat terugzien in een beperktere opgave.'

Hoe gaat de verduurzaming lonen voor de boer?

'Dat gaat over waarde en rentmeesterschap: je wilt je bedrijf goed doorgeven aan de volgende generatie. Duurzaamheid is bovendien een voorwaarde om in verhouding met je omgeving te kunnen ondernemen, een 'license to produce'. Deze kabinetsperiode willen we doelsturing verder uitrollen voor stikstof, CO2, biodiversiteit en waterkwaliteit. We moeten verfijnen wat de uitstoot per bedrijf is, zodat boeren weten waar ze aan moeten voldoen.'

Wat moet er in het convenant voor gewasbescherming komen te staan?

'We willen werken met milieubelastingspunten – een maat voor de impact van gewasbeschermingsmiddelen – en afspraken maken over de waterdoelen. Een voorbeeld zijn vaste afspraken over het spoelen van tanks; dat moet de standaard werkwijze worden.'

Geldt grondgebondenheid voor de hele veesector?

'Grondgebondenheid betreft vooral de melkveehouderij. We willen genoeg grasland behouden om de waterkwaliteit te borgen. We gaan voor een eenvoudige grondgebondheidsnorm of doelsturingsvariant voor uitspoelingsgevoelige gebieden. Als doelsturing niet lukt, onderzoeken we een grasland- en rustgewasplicht. Dit bevordert ook samenwerking tussen de melkveehouderij en akkerbouw.'

Waarom staat de mestcrisis niet in het akkoord?

'We moeten kiezen waar we gedetailleerd op ingaan. Het was een hele klus om alles op drie pagina's te krijgen. Dat betekent niet dat we niet met mest aan de gang gaan. We zullen voor dat beleid naar meerderheden moeten zoeken. Als minderheidskabinet met 66 zetels hebben we er nog minimaal 10 nodig.'

Ziet u mogelijkheden voor meerderheden?

'Ik zie mogelijkheden bij partijen die willen zoeken naar oplossingen, al blijven sommigen in een reflex hangen. Iedereen moet wennen aan deze manier van werken. Het is een kans om er samen uit te komen. Mensen willen dat problemen worden opgelost en dat weer kan worden ondernomen. Zo erkende Caroline van der Plas (BBB) dat een groot deel van het beleid wordt doorgezet. Dat is een begin om te zoeken naar gedeelde belangen.'

Wat zegt u tegen boeren en tuinders die het vertrouwen in de politiek kwijt zijn?

'Zij zullen ervaren dat het niet bij mooie woorden blijft. Maar vertrouwen heeft tijd nodig. Het verschil is dat we nu in samenhang kijken: doelen halen met vakmanschap, tijd en uitvoeringskracht. We moeten het samen doen en ik strijd gepassioneerd voor de sector die zorgt voor ons voedsel, landschap en de brede welvaart.'

Kabinet moet knokken voor meerderheden

Jan Arie Koorevaar ziet het als een belangrijke taak om de komende vier jaar in de Tweede Kamer meerderheden te vinden voor het beleid. 'De 66 zetels die achter dit plan staan, vormen een stevige basis. Met duidelijke doelen en de middelen om die doelen te halen', stelt hij. 'We gaan samen met de boeren en regio's plannen maken en daar hoort geld bij. Het kan niet zo zijn dat daar dan ineens veel geld van af gaat. We hebben ons best gedaan om te zorgen dat het niet bij mooie plannen blijft, maar dat ze ook uitvoerbaar zijn.'

Is de politicus teleurgesteld dat het CDA niet de landbouwminister levert? 'Diegene gaat nu aan de slag met de afspraken uit het coalitieakkoord. Of het nu een minister van D66 is of van het CDA: wij zullen de minister houden aan deze plannen en met sectorpartijen en de Kamer akkoorden gaan sluiten.'

Op de vraag hoe dit beleid van de coalitie Nederlandse boeren en tuinders helpt om zich ook binnen Europa staande te houden, reageert hij: 'Eerst moeten we in Nederland een gelijk speelveld creëren en 'twaalf ministaatjes' voorkomen. De grootste uitvoeringsrisico's zie ik in het opstarten van de gebiedsprocessen en de vergunningverlening voor PAS-melders. Dit kabinet stelt het legaliseren van PAS-melders en interimmers echt prioritair; dat staat zwart op wit in het coalitieakkoord.'

Echte CDA-punten

Echte CDA-punten vindt Koorevaar het 'samen doen'. 'We moeten dit samen met de maatschappij, de boeren en het bedrijfsleven oppakken. Daarom ben ik blij dat het productschap in het akkoord staat. Dat is echt een CDA-punt, waar die samenwerking tot uiting komt. Als je het verkiezingsprogramma van het CDA vergelijkt met dit akkoord, zie je mooie parallellen en veel gelijkenissen. Ook de legalisering van PAS-melders en interimmers staat in ons programma. Dat laatste is iets waar mijn voorganger Eline Vedder zich in de vorige periode voor heeft ingezet en wat nu zwart-op-wit staat.'

In het Kamerdebat over het coalitieakkoord op dinsdag 3 februari bleek dat de oppositie aan zowel de linker- als de rechterzijde kritiek heeft op de stikstofaanpak die de coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen uitrollen. De benodigde meerderheid is zeker geen vanzelfsprekendheid.

Fractievoorzitter Jesse Klaver van de grootste oppositiepartij GroenLinks-PvdA vindt dat de plannen om Nederland van het stikstofslot te halen niet ver genoeg gaan. 'De doorbraak op het gebied van klimaat en stikstof is niet ambitieus genoeg. We moeten dit jaar al fors ingrijpen.'

Aan de rechterkant van het politieke spectrum toont SGP-voorman Chris Stoffer zich kritisch. De plannen gaan hem veel te ver. 'Boeren op en rond de Veluwe vrezen een uitrookbeleid. Ze zijn bang voor een kaalslag in de agrarische sector.' Stoffer wijst er ook op dat de agrarische sector, inclusief de ketenpartijen, belangrijk is voor de economie in veel plattelandsgemeenten.

'Precies goed'

CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal pareert in het debat de kritiek: 'Ik denk dat het coalitieakkoord een heel genuanceerd verhaal is. Het is genoeg om Nederland van het stikstofslot af te halen, maar doet dat niet over de rug van de agrarische sector. De maatregelen zijn zorgvuldig geformuleerd. Er is ook gekeken naar de plannen die de sector in de afgelopen maanden zelf heeft gemaakt. Daar is op voortgeborduurd. De heer Stoffer vindt het veel, de heer Klaver te weinig, dus misschien is de koers precies goed.'

Diverse partijen willen de uitgestoken hand van D66, VVD en CDA aanpakken, maar dat betekent niet dat ze de plannen onvoorwaardelijk steunen. Klaver is ook bereid het gesprek aan te gaan. 'We moeten proberen samen te werken. Ik weet niet of het gaat lukken, maar ik hoop dat wij allemaal de bereidheid hebben om tot afspraken te komen', zegt hij.