'Zo krijgt Nederland weer grip op stikstof'

De plannen om Nederland van het stikstofslot te krijgen, volgen elkaar al sinds 2019 op. Resultaten? Weinig tastbaars. Ondertussen verslechtert de natuur en ligt de vergunningverlening stil. Boeren voelen zich machteloos en gefrustreerd, terwijl lokale bestuurders zich zorgen maken over de leefbaarheid van het landelijk gebied.

Ammoniakreductie is onvermijdelijk, maar een eenzijdig debat over dieraantallen polariseert en negeert regionale verschillen. Sturen op emissies maakt concreet wat er moet gebeuren en geeft ruimte aan ondernemerschap. In de Peel, Foodvalley en rond de Veluwe wordt duidelijk wat werkt: emissienormen die bedrijven echt kunnen naleven, gekoppeld aan een plafond voor het hele gebied. Alleen zo ontstaat helderheid en voortgang.

Boeren moeten hiervoor minstens tien jaar zekerheid krijgen, zodat zij zelf kunnen bepalen hoe ze hun uitstoot verlagen. Dat stimuleert innovatie en investeringen. Die normen moeten losstaan van direct natuurherstel. Een boer kan de uitstoot verminderen, maar niet bepalen hoe de natuur reageert.

Is er meer nodig voor herstel? Dan ligt de verantwoordelijkheid bij provincies en natuurorganisaties. Het instrumentarium is er al grotendeels, via de Omgevingswet; provincies hoeven alleen de plafonds en bedrijfsnormen vast te leggen en compensatie beschikbaar te stellen.

Een goed plan per Natura 2000-gebied is onmisbaar. Succes hangt af van duidelijkheid. Het plan moet laten zien wat de opgaven zijn, welke maatregelen volgen en hoe de voortgang wordt gemonitord. Zoals de landsadvocaat adviseerde, moeten plannen 'aannemelijk en uitvoerbaar' zijn. Pas dan kan vergunningverlening op gang komen.

Meebeslissen met mandaat

Draagvlak is van groot belang. Ambitieuze emissienormen raken de veehouderij en het landelijk gebied hard. Participatie moet verder gaan dan alleen het uitwisselen van ideeën en zorgen. Meebeslissen met mandaat, zoals in de landinrichtingscommissies, vergroot vertrouwen en maakt plannen uitvoerbaar.

Provincies trekken nu vaak hun eigen plan; logisch gezien het uitblijven van landelijke oplossingen. Maar dat heeft risico's: versnippering, onduidelijkheid over grensgebieden en onvoldoende zicht op de optelsom van alle plannen. Daarbij is alleen vertrouwen op 'rijksregie' te beperkt. Lokale overheden moeten hun rol kunnen pakken, zeker waar de opgave groot is en zij de situatie kennen.

Tegelijkertijd blijft landelijke coördinatie nodig, bijvoorbeeld via een publiek-privaat regieorgaan dat samenhang en afstemming bewaakt. Een nieuw kabinet kan hierin een sleutelrol spelen, door regio's ruimte te geven om op basis van een goed plan met duidelijke emissienormen en echte participatie aan de slag te gaan.

Mijn advies: start in een beperkt aantal gebieden, waar urgentie en uitvoeringskracht samenkomen: de Veluwe en de Peel. Wanneer daar concrete resultaten worden geboekt, kan eindelijk het vertrouwen ontstaan dat sinds 2019 ontbreekt. Dan kan Nederland wel grip krijgen op stikstof en krijgt 'perspectief' weer betekenis.