Huidige marktwerking diep geworteld

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) ziet er zelfs streng op toe dat een dergelijk mechanisme niet tot ontwikkeling komt. De NMa vindt dat de concurrentie maximaal moet zijn ter bescherming van de consument.

Bij de landbouwproductie staat de voedselzekerheid voorop. Iedere overheid stimuleert een voorzieningsgraad die bij voorkeur de eigen behoefte overstijgt.

Het resultaat is dat het aanbod vrijwel altijd de vraag overstijgt en dat opbrengstprijs en kostprijs voor de primaire producent voor de ‘gemiddeld presterende’ ondernemer op dezelfde niveaus liggen.

In de race om bovengemiddeld te presteren staat de Nederlandse ondernemer zijn mannetje. De kwantiteit en de kwaliteit van de productie zijn toegenomen tegen lagere opbrengstprijzen. De consument doet er zijn voordeel mee.

De strategie van kostprijsverlaging heeft de financiële kwetsbaarheid van het agrarisch bedrijf sterk vergroot. Een klein prijsverschil kan het bestaansrecht van de ondernemer al snel op het spel zetten.

De oplossing van een verdere krimp van het aantal bedrijven raakt ten einde. 65 jaar geleden telde Nederland 217.500 hoofdberoepbedrijven in de melkveehouderij. Nu zijn dat er nog 17.500, ruim 8%.

In de varkenshouderij vindt de opschaling de laatste jaren versneld plaats. Maar ook daar leidt de kostprijsverlaging niet tot een structureel beter rendement. Momenteel schroeft de subsidie op groene energie de voerprijs op. Ook niet door te berekenen natuurlijk.

Voorzitter Daan van Doorn van het Verbond van Den Bosch noemt fixatie op kostprijsverlaging een doodlopende weg. Er moet een nieuw verdienmodel komen, gebaseerd op meer programma's en het bedienen van de gesegmenteerde aanpak van de retail.

Dat model moet het opnemen tegen de bestaande structuren in de markt. Die zijn niet zomaar aan de kant te zetten, want voor meerdere partijen zijn ze best lucratief.

Het nieuwe verdienmodel raakt ook de ondernemersvrijheid. De bovengemiddeld presterende ondernemer voelt minder de noodzaak daarop in te leveren. Terwijl juist bij nieuwe concepten de best presterende ondernemers de meeste kans op succes hebben.

Berend Santema, bsantema@ltonoord.nl