Boeren telen grondstoffen voor de bouw

Drie ondernemers uit de regio gingen het avontuur aan en richten zich met hun bedrijf Fiber Agro BV op de teelt van twee gewassen die als grondstof dienen voor duurzame bouwmaterialen: paulownia en miscanthus. Het zijn Gerben Smeenk uit Makkinga en Paul Sinnige en Sieto van Houten, beiden uit Appelscha. Smeenk en Sinnige zijn allebei melkveehouder.

Naast dit perceel van vier hectare hebben ze iets verderop een eerstejaars gewas miscanthus (olifantsgras) staan, wat wordt verwerkt tot isolatie en plaatmateriaal. De stammen van de paulownia-boom zijn vederlicht en worden verwerkt tot plaatmateriaal, CLT(kruislaaghout) en gevelbekleding.

‘We zien dit puur als kans, een vorm van verbreding naast onze melkveehouderijen. Mede door het klimaatbeleid ontstaan er nieuwe opgaves en dus ook nieuwe markten. Zo moet de bouwsector meer gebruik maken van materiaal met een negatieve footprint. Daar voorzien deze snelgroeiende gewassen in’, vertelt Gerben Smeenk.

Bij de teelt van paulownia en miscanthus wordt heel veel CO2 vastgelegd in het product en de bodem, verklaart hij. ‘Verder vragen de gewassen weinig bemesting, alleen organische mest is in principe voldoende. Daarnaast zijn nauwelijks gewasbeschermingsmiddelen nodig en leidt de teelt tot weinig uitspoeling.’ Sinnige vult aan: ‘Het blad valt elke herfst af, verteert en composteert tot bodemvoeding.’

Deze uitgangspunten maken het tot geschikte teelten voor percelen dichtbij Natura2000-gebieden, zoals hier nabij het Drents-Friese Wold, volgens de ondernemers. Smeenk: ‘We raken meerdere doelen. Met deze teelt dragen we bij aan een vruchtbare bodem en minder emissies naar lucht en water. Er ontstaat meer biodiversiteit en uiteraard voorzien we hiermee in duurzame, biobased bouwmaterialen. Daardoor kunnen we zo rondom Natura2000-gebieden economisch verantwoorde oplossingen vinden, passend bij de beperkingen die boeren hier ondervinden.’

Oogstbare boom

De paulownia-bomen zijn twee jaar geleden aangeplant en dit voorjaar afgezaagd bij de grond om opnieuw weer uit te lopen. Het resultaat in deze korte tijd is indrukwekkend, de meeste bomen zijn al ruim vier meter lang en zien er gezond uit.

Smeenk: ‘Met deze aanpak groeit er een nieuwe scheut op het wortelgestel waaruit een boom met een rechte stam kan groeien. ‘Vanaf nu blijven ze staan. We halen de top er na de winter uit en dan zullen de bomen verder uitgroeien’, legt Smeenk uit. De bomen worden twaalf tot vijftien meter hoog met een takvrije stam van zo’n zes meter.

Paul Sinnige: ‘Na zeven tot negen jaar heb je een oogstbare boom. Om mooi rond hout te vormen, halen we steeds de onderste takken en zijscheuten weg. De meeste arbeid zit in de eerste twee seizoenen.’ Het beregenen gebeurt met druppelirrigatie. ‘Dit is alleen de eerste twee jaar nodig, daarna is het gewas diep genoeg geworteld. De penwortel reikt tot aan het grondwater’, aldus Sinnige.

Ketenregisseur

De boeren vinden het een mooi avontuur om in deze teelt te stappen. De markt van biobased bouwmateriaal is relatief nieuw en moet zich nog verder ontwikkelen. Sinnige: ‘De hele keten moet kloppend zijn. Van de teelt van de grondstoffen, de verwerkende industrie tot aan bouwbedrijven die de materialen toepassen.’

Smeenk: ‘Wij zijn er vroeg ingestapt, maar op basis van de ontwikkelingen verwachten we een systeemverandering van de bouwketen, met een grote vraag naar bouwmaterialen waarin CO2 is vastgelegd. De prijzen zullen steeds interessanter worden.’

Die markt zelf ontwikkelen, dat is te tijdrovend voor het drietal. Daarom hebben ze de samenwerking gezocht met Dealin.Green. Smeenk: ‘Zij zijn als partner alleen maar bezig met het ontketenen van deze markt en het samenbrengen van de benodigde partijen.’

Co-founder Matthijs van Staalduinen van Dealin.Green beaamt dat. ‘Wij zijn ketenregisseur en begeleiden telers van teelt tot aan verkoop van het eindproduct. Dit begint al voor de eerste aanplant.’ Na beoordeling van de percelen en het analyseren van bodemscans door een agronomist wordt bekeken wat nodig is aan bemesting en grondbewerking.

Niet-invasieve varianten

Belangrijk is het feit dat ze alleen met niet-invasieve hybride varianten werken en dat ook gemeenten meegaan in dit verhaal. ‘Aanvankelijk waren gemeenten huiverig voor deze hoge, exotische gewassen. Deze teelten passen ook niet op elke plek en in elk bestemmingsplan. Die onbekendheid is inmiddels veel minder. Er staat nu zo’n 200 hectare paulownia in Nederland en 600 hectare in Europa’, vertelt Van Staalduinen. Miscanthus is al een stuk bekender. Afgelopen twee seizoenen sloten zo’n tweehonderd boeren aan bij Dealin.Green voor deze teelten.’

Over de landschappelijke inpassing hebben de boeren wel ideeën, ook voor hun nog aan te planten percelen even verderop in het beekdallandschap. Smeenk: ‘Van oorsprong wordt dit gebied gekenmerkt door houtwallen, maar daar zijn er veel van verdwenen. Die willen wij herstellen, waardoor deze gewassen beschermd en uit het zicht kunnen staan.’

Na de uitbreiding in 2027 bestaat het areaal aan biobased gewassen van het drietal uit 70 hectare, de helft miscanthus en de helft paulownia.

Ook geïnteresseerd?
Wil jij ook weten of paulownia of miscanthus past op jouw grond, en wat de teelt en het verdienmodel opleveren? Dealin.Green bekijkt samen met jou welke mogelijkheden er zijn, van perceelkeuze tot afzet. Kijk op dealin.green of neem contact op voor een gesprek.