ABN AMRO schetst vergezicht: landbouwsector kleiner, maar sterker door data

Door de oogharen heen ziet directeur Agrarische Bedrijven Pierre Berntsen van ABN AMRO over tien tot vijftien jaar een compactere, maar slagvaardigere Nederlandse landbouwsector.

In het vergezicht van de bank is het aantal bedrijven met 35 tot 35 procent gedaald ten opzichte van 2025. Het aantal dieren is afgenomen tot 25 procent bij melkvee en 45 procent bij varkens, sinds de stikstofcrisis in 2019 begon. Het landbouwareaal daalt mogelijk met 10 procent.

Daar staat tegenover dat de biodiversiteit toeneemt, stikstofdoelen tegen die tijd gerealiseerd zijn en agrarisch ondernemers door vergaande professionalisering met data een sterkere positie in de keten hebben verworven. Dit toekomstbeeld schetste Berntsen maandag tijdens een evenement in het hoofdkantoor in Amsterdam, waar de bank haar vooruitzichten voor de landbouwsector presenteerde.

Invloed Europees beleid

De grootste invloed op de toekomst van de landbouwsector komt volgens Berntsen van Europees beleid. Na een Haagse vertaling naar de Nederlandse context, bepalen de Kaderrichtlijn Water, Nitraatrichtlijn en Vogel- en Habitatrichtlijn in grote mate wat mag en kan op het boerenerf. Nationaal komen hier convenanten op het gebied van gewasbescherming en dierwaardige veehouderij bij.

Een steeds grotere invloed krijgt de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), ziet Berntsen. Deze Europese richtlijn stelt grote ondernemingen verplicht om over hun milieu-impact te rapporteren.

Gidsland 2.0

De nieuwe realiteit die Europees beleid met zich meebrengt, houdt niet op bij de Nederlandse grens. Omliggende landen kennen dezelfde uitdagingen. Door slim in te spelen op de nieuwe randvoorwaarden, kan Nederland volgens Berntsen een ‘Gidsland 2.0’ worden. Om hier te komen, ziet hij twee aanvliegroutes: via milieudata in de keten en doelsturing op bedrijfsniveau.

ABN Amro ziet de rol van milieudata steeds belangrijker worden in de keten. Grote bedrijven vullen hun rapportageverplichtingen vanuit de CSRD in, door een Life Cycle Analysis (LCA) uit te voeren, die de milieu-impact uitdrukt per kilo product. Onder de motorkap van de Kringloopwijzer voor veehouders wordt ook al een LCA uitgevoerd. Berntsen zet deze analyse centraal als aanvliegroute voor de hele keten om de milieu-impact inzichtelijk te maken en te verkleinen.

Daar waar het generiek verlagen van de milieu-impact niet voldoende is om overbelasting op natuur en water te voorkomen, is de route via doelsturing noodzakelijk, denkt Berntsen.

Lees ook: Financiële veerkracht landbouw maskeert grote verschillen - Nieuwe Oogst

Welke route ook wordt gekozen, het transitiepad moet duidelijk en realistisch zijn, stelt Berntsen. ‘Als dit pad te steil is, haken ondernemers af. Dat leidt tot sanering of zeer snelle schaalvergroting en is iets waar de maatschappij niet bij gebaat is’. Rechtszekerheid is wat hem betreft de basis voor een ondernemer om in transitie te gaan. ‘Als je in onzekerheid zit of in de mist rijdt, ga je zachtjes rijden.’

Volgens ABN AMRO zijn agrariërs die data inzetten om hun milieu-impact te verkleinen en risico's beter te beheersen, het best toegerust op de nieuwe realiteit. Schaalvergroting hoeft daarbij niet per se nadelig te zijn. Grotere bedrijven hebben meer mogelijkheden om dataspecialisten aan het managementteam toe te voegen.

Tegelijkertijd groeit bij ketenpartners, naast de behoefte aan betrouwbare inkoop, ook de vraag naar inzicht in milieu- en risicodata. Dat versterkt de positie van boeren in de keten. ‘Zorg dat je aangehaakt blijft op de ontwikkelingen op dit gebied’, is het advies dat Berntsen agrariërs meegeeft.