Hoe bedrijvenpark Pannenweg een energiehub werd

Wat begon met een lokaal initiatief groeide uit tot een blauwdruk voor collectieve energiehubs. Wim Schilders, voorzitter van het parkmanagement, en onafhankelijk energie-adviseur Marien Boonman vertellen hoe dit initiatief ontstond en welke hobbels er op hun pad kwamen.

Het initiatief op bedrijvenpark Pannenweg startte in maart 2022 met een verzoek van de gemeente Nederweert om zonnepanelen op daken te stimuleren. Een goed idee, vond Schilders. Maar dit bleek makkelijker bedacht dan gerealiseerd.

Al snel liep het parkmanagement tegen de beperkingen van het stroomnet aan. ‘Enexis gaf aan dat er te weinig ruimte op het net was om extra opwekking terug te leveren’, aldus Schilders. ‘Dat was het moment dat we dachten: kunnen we die stroom niet onderling verdelen? Zo ontstond het idee voor een energiehub.’

Doorzettingsvermogen en lef

De stap naar een energiehub bleek complex en vroeg om doorzettingsvermogen en lef. De doorbraak kwam toen alle partijen besloten: dit moet slagen, we gaan ervoor.

Open communicatie en vertrouwen bleken cruciaal. Boonman, die als energieadviseur betrokken werd bij het project, licht toe: ‘Dat is echt de verdienste van Wim, hij heeft een goede staat van dienst als voorzitter van het parkmanagement. Ondernemers hebben vertrouwen in hem en hij was bereid om de kar te gaan trekken. Wat mij betreft heeft iedereen in zo’n traject een Wim nodig.’

De eerste stap: een energiehandelsplatform

Eerst kwam er een Zelflevering+-contract. Daarmee kunnen bedrijven hun eigen zonnestroom gebruiken en overschotten leveren aan buren. Om dit goed te organiseren, richtten de ondernemers het Energiehandelsplatform Pannenweg op. Aan het onderling verhandelen van stroom kunnen in principe alle bedrijven op het park meedoen, ongeacht of het klein- of grootverbruikers zijn.

Inmiddels levert dit platform stroom aan de helft van de bedrijven op bedrijvenpark Pannenweg, door de zonnepanelen aangevuld met een windmolen en drie accu’s. Ze verdelen de energie onderling met hulp van een leverancier. Als er onderaan de streep nog een tekort is, wordt dat op de energiemarkt ingekocht en overschotten worden verkocht. ‘We dekken nu 80 procent van het energieverbruik van deze bedrijven’, zegt Schilders trots.

De stap naar een GTO

Maar om een energiehub te worden, was een handelsplatform niet genoeg. Want de partijen met zonnepanelen moesten ook in staat zijn de elektriciteit terug te leveren aan het net. Hiervoor was een ander contract met de netbeheerder nodig. Een contract waarbij een groep bedrijven gezamenlijk gebruikmaakt van een afgesproken gecontracteerd transportvermogen, oftewel een GTO.

De stap naar zo’n GTO bleek complex. ‘Dit type contract bestond nog niet, er was geen precedent. De wet- en regelgeving liep nog achter op de huidige netcongestieproblematiek. Het kost tijd om nieuwe contracten te ontwikkelen en partijen zoals ACM, Netbeheer Nederland en de netbeheerder op één lijn te krijgen en afspraken te maken’, herinnert Schilders zich.

Een energiehub met een voorbeeldfunctie

Toch gingen ze door. Het traject duurde jaren en vergde veel overleg en juridische puzzels. ‘We hebben leergeld betaald’, zegt Boonman. ‘Maar het resultaat mag er zijn: uitbreidingen die eerst onmogelijk waren, kunnen nu wel worden gerealiseerd. Zonder GTO had dat niet gekund.’

Schilders vult aan: ‘Het effect is tastbaar: bedrijven kunnen groeien, investeringen gaan door. We hebben de stagnatie doorbroken.’ Bovendien heeft de energiehub Pannenweg een voorbeeldfunctie. Het project leverde input voor landelijke afspraken en modelcontracten. ‘De bedrijven op de Pannenweg hebben hun nek uitgestoken, maar dat heeft dus ook wat opgeleverd’, concludeert Boonman.

Een van de uitdagingen die Schilders en Boonman tegenkwamen, was het berekenen van het gezamenlijke vermogen. Door netcongestie kon Enexis de gecontracteerde transportvermogens niet simpelweg optellen. Dus stelden ze op basis van het werkelijke gebruikspatroon één gezamenlijk maximaal transportvermogen vast dat onderling moest worden verdeeld. Dat viel bij de ondernemers niet in goede aarde.

Proefperiode van drie jaar

‘Ondernemers waren bang dat hun bedrijven met de collectieve overeenkomst moesten inleveren op capaciteit’, legt Schilders uit. ‘Om die angst weg te nemen, hebben we een overgangsperiode van drie jaar afgesproken. In die tijd kijken we of de afspraken in de GTO werkbaar zijn.’

Als de afspraken niet werkbaar blijken te zijn, krijgen de deelnemers de mogelijkheid om alsnog uit de GTO te stappen. ‘Dan krijgen ze hun eigen oorspronkelijke aansluit- en transportovereenkomst terug en daarmee ook hun eigen gecontracteerd transportvermogen’, besluit Schilders.

Iedereen aansprakelijk. Of toch niet?

Een andere uitdaging draaide om aansprakelijkheid. Omdat meerdere bedrijven gezamenlijk één stukje transportcapaciteit gebruiken, was de vraag: wie is verantwoordelijk als het misgaat? In een klassieke aansluit- en transportovereenkomst ligt de aansprakelijkheid volledig bij het individuele bedrijf, maar binnen een GTO verschuift dat naar een collectieve verantwoordelijkheid.

‘Dus als één deelnemer een technische storing veroorzaakt, moet iedereen meebetalen. Dat was niet te verkopen aan de deelnemers’, stelt Schilders. Met hulp van een risico-expert werd uiteindelijk een aangepaste aansprakelijkheidsbepaling uitgewerkt waar alle deelnemers zich in kunnen vinden.

Een energiehub is maatwerk

Elke energiehub vraagt om maatwerk. Boonman benadrukt: ‘Er bestaan geen kant-en-klare oplossingen. Ga er dus niet van uit dat je zomaar een GTO ‘van de plank’ kunt implementeren. Natuurlijk kun je veel van andere projecten leren, maar zo’n project vraagt een ondernemerscollectief dat bewuste, gezamenlijke keuzes maakt en deze keuzes en afspraken onderling ook goed vastlegt.’

De uiteindelijke GTO bracht helderheid in verantwoordelijkheden en verdeling van capaciteit. Openheid en transparantie in het proces waren daarbij cruciaal. ‘Valse beloftes helpen niemand. Adviseurs en regisseurs moeten eerlijk en duidelijk zijn over wat wel en niet kan, zo voorkom je teleurstellingen’, aldus Boonman.

Wat maakt een energiehub haalbaar?

Ook al ging het opzetten van de energiehub niet zonder slag of stoot, uiteindelijk zijn Schilders en Boonman tevreden over het resultaat. De energiehub Pannenweg bewijst dat volhouden en vernieuwen loont en dat bedrijven een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van transportschaarste, door flexibeler om te gaan met hun capaciteit.

Schilders en Boonman delen een aantal cruciale voorwaarden om een energiehub te laten slagen:

• Vertrouwen en samenwerking
• Bouw draagvlak
• Wees transparant en helder
• Investeer in goed advies
• Zorg voor financiële slagkracht
• Begin met meten
• Zorg voor een betrouwbaar EMS
• Start klein, denk groot
• Blijf constructief en houd vol

Praktische hulp voor energiezaken

Inzicht, inspiratie en ondersteuning

1. Mijn Enexis Grootverbruik: regel energiezaken in één online omgeving. Krijg inzicht in uw verbruik en de situatie op het stroomnet in uw regio, bekijk facturen en dien aanvragen in.

2. Stappenplan bij netcongestie: ontdek in zes heldere stappen wat vandaag al kan gebeuren om slim om te gaan met beperkte capaciteit op het stroomnet.

3. Inspiratie uit het bedrijfsleven: lees hoe andere bedrijven omgaan met verduurzaming en het volle stroomnet.

4. Blijf op de hoogte: ontvang vier keer per jaar inzichten, tips en praktijkverhalen over het energienet via een zakelijke nieuwsbrief.

5. Service en contact: vind snel antwoord op vragen of neem contact op met de klantenservice.