‘Handelsbeleid is op termijn niet gebaat bij struisvogelpolitiek’

Ik begin natuurlijk in Brussel, het Schumanplein. Daar hangt aan het Berlaymontgebouw, het hoofdkwartier van de Europese Commissie, een groot spandoek: ‘DEMOCRATIE, bescherm wat telt’. Een boodschap aan Europa, waar de politiek steeds wispelturiger wordt.

In Duitsland en Frankrijk staat radicaal-rechts dichter bij de macht dan op enig moment na 1945. Centrumpartijen zien hun kiezerspubliek wegsmelten. Maar velen lijken eraan te wennen; ‘het loopt wel los’.

Ik ga nu 3 kilometer verderop naar Brussel Midi, het drukste station van België. Rondom slapen mensen in tentjes. Bruine vuilniszakken liggen opgestapeld, wachtend op de ophaaldiensten. Zoals op ‘Klein Eiland’.

Brussel Midi ligt tussen de twee armen van de Zenne, de rivier waaraan Brussel (oorspronkelijk: Broekzele, ‘moerasplaats’) is ontstaan. Een industriezone, maar nu een stadsvernieuwingsproject dat al jaren stilligt. Op braakliggende terreinen als deze duiken bezettingen op van mensen ‘sans-papiers’. De opvangcrisis van Brussel. Vruchtbare grond voor sommige politici.

Onder die druk scherpen regeringen de regels van de asielopvang aan, en dus belanden nog meer mensen op straat. Dan wordt de ‘crisis’ nog groter. Ook al bestaat in Nederland maar 10 procent van de immigratie uit asielaanvragen.

Dat soort cynisme rendeert misschien politiek, maar is maatschappelijk onaanvaardbaar. Dit gaat dus niet over democratie, want ook de Amerikaanse president Donald Trump kreeg in november 2024 gewoon de meeste stemmen. Die banner aan het Berlaymont moet dus gaan over waarden van die democratie, zoals grondrechten en menselijke waardigheid.

Nu ga ik Brussel even uit, naar verre landen. Die lezen we vaak de les over mensenrechten. Maar onze handelsbelangen, ook de agrarische, laten van die moraal weinig heel. Europa bedrijft ‘realpolitik’ zo gauw het aan tafel zit met China, de Verenigde Staten en bijvoorbeeld Israël. Dan wordt er ook vaak weggekeken.

Handelsakkoorden, waar regeringen aan knoppen draaien om de thermostaat in de hitte van het moment iets hoger of lager te zetten. Voedselpolitiek, naast energie, aardmetalen en wapens. Ieder strijdt voor het eigen belang.

Uiteindelijk kom ik thuis in Leeuwarden. Hier hebben we enkele daklozen, en iedereen kent ze. De opvangcrisis valt er te overzien en struisvogelpolitiek is niet nodig.