‘We willen openheid van alle data achter het VGO-onderzoek’

Als reactie op Q-koorts is de overheid in 2013 het programma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) gestart. Uit de eerste statistische onderzoeken is gebleken dat mensen die in de buurt van een veehouderij wonen minder last zouden hebben van astma en allergie dan gemiddeld. De andere kant van het verhaal: mensen die in de buurt van een geitenhouderij wonen, kampten vaker dan gemiddeld met longontstekingen.

Daarop volgde het VGO-III-onderzoek, met uitgebreid veldonderzoek in en rondom geitenstallen. Wat tot op de dag van vandaag ontbreekt, is een duidelijk verband tussen statistisch gevonden longontstekingen bij omwonenden en een oorzaak daarvoor. ‘Er is geen overtuigend bewijs dat bacteriën of micro-organismen uit geitenstallen de boosdoener zijn’, concludeert Heerink.

De Gezondheidsraad stelde eind vorig jaar wel vast dat het aannemelijk is dat de longontstekingen worden veroorzaakt door een samenspel van verschillende factoren, waarbij uitstoot van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen een belangrijke rol spelen. Het kabinet heeft inmiddels een afstandsnorm van 500 meter bepaald voor nieuwe geitenhouderijen en voor nieuwbouw in de buurt van bestaande stallen. Wageningen University & Research gaat nog onderzoeken hoe de uitstoot uit de stallen kan worden verminderd.

Willen jullie als sector een nieuw onderzoek?

‘Nee. Samen met de LTO-vakgroep Geitenhouderij en de Nederlandse GeitenZuivel Organisatie (NGZO) willen we juist een snelle, transparante heranalyse van de gegevens van het VGO-onderzoek. Ik constateer dat oorspronkelijke data, aannames en analysemethoden niet volledig beschikbaar zijn voor onafhankelijke toetsing. Daardoor is twijfel en zelfs wantrouwen ontstaan bij omwonenden, geitenhouders, wetenschappers, bestuurders en de samenleving.’

‘Expertisecentrum Stat-Gent, verbonden aan de Universiteit Gent, heeft een review uitgevoerd op basis van openbare VGO-rapporten en heeft daarin een aantal wezenlijke vraagtekens gezet bij de transparantie van het uitgevoerde onderzoek en de robuustheid van de resultaten daarvan.’

Wat is de belangrijkste conclusie voor de sector?

‘Dat de kwalificatie van de Gezondheidsraad, dat er waarschijnlijk een oorzakelijk verband is, een brug te ver lijkt. Het programma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden is met publiek geld gefinancierd en vormt de basis voor politieke keuzes met grote gevolgen voor de melkgeitensector. Vandaar onze oproep om de data openbaar te maken. Gelukkig krijgen we brede steun uit de Tweede Kamer, en is een motie van deze strekking aangenomen.’

Is dat genoeg?

‘Nee, mooie woorden moeten worden opgevolgd door daden. We willen daarnaast een begeleidingscommissie met vertegenwoordigers vanuit overheid, wetenschap, sector en gezondheidsspecialisten voor de heranalyse van VGO-III. Alleen zo kan worden voorkomen dat de uitkomst bij voorbaat opnieuw ter discussie wordt gesteld.’

‘Het doel is eenvoudig: feiten boven veronderstellingen plaatsen. Als uit een heranalyse blijkt dat specifieke risico’s aantoonbaar zijn, dan moet de sector daarop handelen. Maar als de conclusies minder hard zijn dan eerder gesuggereerd, dan moet het beleid daarop worden aangepast.’

De volksgezondheid staat mogelijk op het spel. Kunnen we als maatschappij dan niet beter het zekere voor het onzekere nemen?

‘De gezondheid van onze geitenhouders en alle omwonenden staat wat ons betreft voorop. We hebben altijd proactief meegewerkt aan het VGO-onderzoek en de maatregelen die zijn opgelegd. Ons doel is om concrete maatregelen te vinden die daadwerkelijk bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Zonder aantoonbaar bewijs en zonder inzicht in het onderliggende mechanisme is het lastig om tot effectieve maatregelen te komen die positief doorwerken op de volksgezondheid.’

De sector werkt met onderzoekers, overheden en ketenpartners aan het verlagen van bacteriële emissie uit de stallen. Wordt dat nu stopgezet?

‘Zeker niet. We blijven uitgaan van het principe dat voorkomen beter is dan genezen. Zolang er twijfel is, gaan we door met praktijkmetingen, de verbetering van bioveiligheid en de ontwikkeling van innovatieve houderijsystemen, zoals alternatieven voor stro in de stal. Dat is altijd zinvol om te doen. Daarnaast is er ontzettend veel innovatiekracht in de geitenhouderij. Het belang om te blijven ontwikkelen, ondanks provinciale beperkingen om uit te breiden, is groot.’

De brief die het kabinet in januari naar buiten bracht, maakt duidelijk dat er extra maatregelen op komst zijn voor de geitenhouderij. Wat vindt u daarvan?

‘Zolang we niet meer weten over de gezondheidsrisico’s dan nu bekend is, hoop en verwacht ik dat beleid proportioneel en omkeerbaar is. Tijdelijk dus. Extra onderzoek doen naar een oorzakelijk verband heeft de allerhoogste prioriteit voor ons. Ondernemers in de sector willen echt met oplossingen komen die het gewenste effect hebben; ze willen vooruit.’

Hoe ziet u de toekomst van de geitenhouderij in Nederland?

‘Er zijn onmiskenbaar een heleboel uitdagingen voor de sector. Want ook de stikstofmaatregelen gaan geitenhouders raken, zeker als deze ondernemers dicht bij natuurgebieden zitten. De provinciale verschillen in wet- en regelgeving spelen op dit moment een grote rol. Aan de andere kant is de afzet van geitenzuivel gewoon goed, en de vooruitzichten op de markt zijn prima. De vraag is: kun je daar voldoende op inspelen op jouw bedrijf? Daar zit voor veel geitenhouders op dit moment het spanningsveld.’

Lange loopbaan
Het Platform Melkgeitenhouderij is de gezamenlijke ketenorganisatie van de LTO-vakgroep Geitenhouderij en de Nederlandse GeitenZuivel Organisatie (NGZO). Hierin zijn 350 melkgeitenhouders en 18 inzamelaars en verwerkers vertegenwoordigd. Gezamenlijk staan ze voor de productie van 500 miljoen kilo geitenmelk per jaar.
Voorzitter Gerard Heerink (69) startte zijn loopbaan als agrarisch vormingswerker bij de katholieke Land- en Tuinbouwbond in Haarlem. Vanaf de jaren negentig was hij eerst hoofd Verenigingszaken en Melkaanvoer bij Coberco in Zutphen. Later hield hij zich in de gefuseerde zuivelcoöperatie FrieslandCoberco bezig met de inkoop van melk en zuivelgrondstoffen en met coöperatieve zaken. In de tussentijd zette hij bij ZLTO in Tilburg de adviestak van de zuidelijke landbouworganisatie op.
Als directeur van Fedecom gaf hij vanaf 2013 leiding aan de brancheorganisatie voor de productietechnologie in agri, food en groen. Op 1 januari 2024 nam hij het stokje over van Jos Tolboom als voorzitter van het Platform Melkgeitenhouderij.