Convenant Gewasbescherming moet einde maken aan ‘onwerkbare praktijk’

Het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming helpt telers in plantaardige sectoren om hun teelten verder te verduurzamen en biedt hun tegelijkertijd meer rechtszekerheid en langjarig handelingsperspectief. Vanuit die vaststelling hebben BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming dinsdag ondertekend.

Volgens de vier organisaties biedt het convenant voldoende aanknopingspunten om na de zomer samen met de andere convenantpartners in meer detail en per sector uit te werken. Onderdelen moeten nog verder worden uitgewerkt om het convenant succesvol te laten zijn.

Topsport

‘Wat telers doen is topsport, maar wel steeds vaker topsport met gebonden handen en voeten’, benadrukt Koopmans. ‘Zo hebben telers vaker te maken met periodes van extreme droogte of wateroverlast. Mede door klimaatverandering zien we in alle teelten een toenemende plaag- en ziektedruk. Maar het aantal werkzame stoffen dat zij mogen gebruiken om hun teelt te beschermen, is in de voorbije jaren met meer dan 60 procent afgenomen’, zegt de LTO-voorzitter.

‘Intussen maken provincies en gemeenten steeds vaker eigen beleid met teelt- of middelverboden. In verschillende provincies moeten telers een natuurvergunning aanvragen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, gericht op het uitsluiten van mogelijke natuureffecten op afstanden tot 4.000 meter. Totaal onwerkbare, omgekeerde bewijslast en stuk voor stuk bepalingen die per postcode kunnen verschillen. Met dit convenant kan er een einde komen aan die onwerkbare praktijk’, hoopt Koopmans. Overigens heeft staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur ook aangegeven van deze situatie af te willen.

Na de zomer wordt een ‘landelijk beleidskader leefomgeving en natuur’ opgesteld dat bindend wordt voor provincies en gemeenten. ‘Cruciaal is dat de landelijke maatregelen in dit beleidskader gebaseerd worden op onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoek’, zegt de LTO-voorzitter. ‘Daarmee wordt rechtszekerheid geboden aan telers en aan de maatschappij. Uitwerking hiervan wordt bepalend voor het succes van het convenant.’

Wantrouwen

Koopmans voelt zich gesterkt door een signaal vanuit de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO), waarbij wordt ervaren dat de nu voorliggende tekst soms nog te veel geschreven lijkt te zijn vanuit een wantrouwen naar elkaar. ‘Daarom is besloten dat de sectororganisaties KAVB, NFO, Biohuis en Glastuinbouw Nederland in het vervolgproces na de zomer ook zelf aan tafel zitten en rechtstreeks betrokken zijn bij deze uitwerking.’

Stichting Natuur & Milieu en LandschappenNL waren als deelnemers van de kerntafel direct betrokken bij het onderhandelingsakkoord. Desondanks lieten zij eind vorige week weten dit akkoord niet te zullen ondertekenen. Koopmans: ‘Het verrast ons zeer dat zij nu afhaken. We zijn er blij mee dat andere partijen aan tafel, waaronder overheden, dit onderhandelingsakkoord wel steunen.’

Niet-chemische alternatieven

Telers zijn volgens voorzitter Adri Bom-Lemstra van Greenports Nederland al volop bezig om hun gewasbescherming verder te verduurzamen en de impact daarvan op milieu en omgeving te verminderen: ‘Het toepassen en verder intensiveren van Integrated Crop Management (ICM) vraagt om risicovolle investeringen, onderzoek en versnelde beschikbaarheid van niet-chemische alternatieven zoals hightech apparatuur en groene gewasbeschermingsmiddelen’, benadrukt ze.

‘De 250 miljoen euro die het Rijk nu beschikbaar stelt voor onderzoek en implementatie van ICM is een eerste stap’, zegt Bom-Lemstra. ‘Maar voor een fonds dat risicovolle ICM-maatregelen versneld in de praktijk brengt en telers financieel compenseert als zij ingrijpende maatregelen moeten nemen, is een veelvoud van dit budget nodig.’

Ook de samenwerking met markt- en ketenpartijen moet volgens de voorzitter van Greenports Nederland nog verder worden uitgewerkt. ‘Bijvoorbeeld het uit de markt terugverdienen van hogere kosten of lagere opbrengsten. Maar ook de vraag hoe – als de markt hierin faalt – de overheid bijspringt om te voorkomen dat dat alleen een risico voor telers of ketenpartners wordt.’

Zwaar vallen

Het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming bevat ook maatregelen die zwaar vallen in de plantaardige sectoren, erkent NAJK-bestuurder Hilde Coolman. ‘Het landelijke beleidskader voor natuur en leefomgeving dat na de zomer wordt opgesteld, zal ook maatregelen bevatten die in specifieke situaties beperkend zijn voor telers. Voor waterkwaliteit zal, vooral in grondwaterbeschermingsgebieden, sneller en scherper geschakeld moeten worden om waterkwaliteitsrisico’s te beperken’, zegt ze.

‘Voor telers zal daar echt voldoende tegenover moeten staan’, vervolgt Coolman. ‘Bij zware ingrepen moeten telers volledig gecompenseerd worden. Ook voor de plantaardige sectoren moet daarbij het hele ‘trappetje van Remkes’ op tafel liggen, inclusief de mogelijkheid om te kiezen voor extensivering, verplaatsing of uitkoop. Daar gaan we ons in de verdere uitwerking keihard voor inzetten.’

Draconische maatregelen

Twee weken geleden hielden LTO Nederland en NAJK een gezamenlijk ledenwebinar. ‘De tientallen vragen die tijdens het webinar gesteld werden, laten zien hoe groot de betrokkenheid en het gevoel van urgentie onder onze leden is’, zegt de NAJK-bestuurder. ‘Daarbij kwam kraakhelder naar voren dat telers stappen kunnen en willen zetten, maar daarbij wel als randvoorwaarde stellen dat draconische maatregelen zoals vergunningplicht, teeltverboden en afstandseisen zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Telers vragen om handelingsperspectief, om werkbare alternatieven en om keuzes die gebaseerd zijn op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek’, licht ze toe.

‘In het regeerakkoord staat dat als het partijen niet lukt om in gezamenlijkheid tot een Convenant Gewasbescherming te komen, het kabinet zelf met nieuw beleid komt om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. De Kamerbrief van 26 juni bekrachtigde dit’, zegt Coolman. ‘Als de sector de discussie over gewasbescherming overlaat aan het kabinet en de Tweede Kamer, dan liggen de mogelijke maatregelen al op de plank, waaronder uitfasering van het middelengebruik in gebieden, zonering en een vergunningplicht’, waarschuwt de NAJK-bestuurder. ‘Wij zijn ervan overtuigd dat het in het belang van onze telers en bedrijven is om dat te voorkomen. Om invloed aan tafel te blijven uitoefenen en ons te blijven inzetten voor haalbare en realistische afspraken die ondernemers handelingsperspectief en rechtszekerheid bieden.’

Het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming dat door de betrokken partijen is ondertekend, moet vooral worden gezien als een ‘raamakkoord’, benadrukt directeur André Hoogendijk van BO Akkerbouw. ‘Belangrijke thema’s moeten zorgvuldig worden uitgewerkt met compenserende maatregelen voor de telers die het betreft. Na de zomer gaan we daarmee door. Dan worden ook deelconvenanten per plantaardige sector opgesteld. Succes is niet gegarandeerd, daar zijn we ons allemaal van bewust, maar we zien voldoende aanknopingspunten. We hebben voldoende vertrouwen in het proces, om bij die verdere uitwerking betrokken te willen zijn.’