Zuivel als troef in een wereld vol handelsconflicten

In een wereld waarin geopolitieke spanningen, handelsconflicten en onzekerheid toenemen, groeit het besef dat voedselproductie veel meer is dan een economische activiteit, stelde oud-diplomaat Ed Kronenburg, voormalig ambassadeur in onder meer China en Frankrijk. Hij was een van de sprekers en plaatste de positie van de zuivel in een brede internationale context.

Voedselzekerheid noemde Kronenburg een onmisbare basis onder een weerbare samenleving. ‘De onzekerheden zijn groot. In zo’n wereld moet je weten hoe je regie houdt over wat essentieel is.’

Kronenburg wees erop dat Nederland een uitzonderlijke agrarische positie heeft. De landbouw en zuivel zitten volgens hem diep in het Nederlandse DNA. Zelf groeide hij deels op met de melkveehouderij: als kind bracht hij veel vrije dagen door op de boerderij van zijn grootvader, melkveehouder in het Utrechtse Zegveld. Die persoonlijke band gaf hem naar eigen zeggen een blijvende affiniteit met de sector.

Strategische waarde

Volgens de oud-diplomaat wordt de strategische waarde van voedselproductie vaak onderschat. Nederland is internationaal niet alleen belangrijk door de export van producten, maar ook door kennis, onderzoek, innovatie en logistiek. Juist die combinatie maakt de Nederlandse agrofoodsector tot een wereldspeler. In zijn diplomatieke loopbaan merkte Kronenburg dat die positie deuren opende in landen als Indonesië, China en Frankrijk.

Waar Nederlanders jaarlijks gemiddeld veel zuivelproducten consumeren, ligt de consumptie in Indonesië veel lager. Tegelijk neemt de vraag naar melk en zuivelproducten ook daar toe, onder meer via schoolmelkprogramma’s en de ontwikkeling van de lokale melkveehouderij. Dat biedt kansen, maar laat ook zien hoe verschillend markten en voedselvoorziening wereldwijd zijn georganiseerd.

Lees ook: ‘Voedsel kan een verbindende factor zijn in een wereld die instabieler wordt’

De internationale omgeving waarin de zuivelsector opereert, is volgens Kronenburg fundamenteel veranderd. Lange tijd leek globalisering vanzelfsprekend en groeide de wereldhandel door. Conflicten waren er wel, maar het algemene gevoel was dat de wereld stap voor stap vooruitging. Inmiddels is dat beeld gekanteld. Oorlogen, sancties, handelsbelemmeringen en hogere invoertarieven hebben directe gevolgen voor markten, kosten en exportmogelijkheden.

Als voorbeeld noemde de oud-diplomaat de inval van Rusland op de Krim in 2014 en later de oorlog in Oekraïne. De handel met Rusland kwam onder druk te staan en viel weg. Ook spanningen rond internationale vaarroutes zoals de Straat van Hormuz kunnen gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en prijs van grondstoffen, waaronder kunstmest. Voor een exportgerichte sector is dat een kwetsbaarheid die in de ogen van Kronenburg niet kan worden genegeerd.

De opkomst van China verandert het speelveld ook. Kronenburg stelde dat Europa dat land lang vooral als economische kans heeft gezien, terwijl het tegelijkertijd uitgroeide tot een politieke, militaire en technologische grootmacht. ‘China heeft een duidelijk plan en handelt vanuit Chinese belangen.’ Dat vraagt van Europese landen en bedrijven meer strategisch bewustzijn.

Europa zelf verantwoordelijk

Nederland en andere Europese landen kunnen in crisissituaties minder vanzelfsprekend rekenen op de Verenigde Staten dan vroeger, gaf Kronenburg aan. De Amerikaanse buitenlandse politiek is grilliger geworden en de strategische aandacht verschuift deels naar andere delen van de wereld. Europa zal daarom zelf meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor veiligheid, energie, technologie en voedselvoorziening.

Daarbij hoort de vraag hoe afhankelijk Europa wil zijn van andere wereldregio’s. Voor defensie wordt die discussie al nadrukkelijk gevoerd, maar voor voedselproductie is hetzelfde nodig. Welke grondstoffen zijn cruciaal? Uit welke landen komen die? En wat gebeurt er als handelsstromen worden verstoord? Die vragen moeten volgens Kronenburg onderdeel zijn van een bredere strategie voor voedselzekerheid en strategische autonomie.