‘Voedsel kan een verbindende factor zijn in een wereld die instabieler wordt’

De AIV presenteerde onlangs een kritische analyse van het internationale voedselbeleid van Nederland. In het rapport roept de AIV de Nederlandse overheid op tot een strategische herpositionering van de landbouwsector in de wereldwijde geopolitiek.

Koenders pleit voor een integrale aanpak waarbij voedselzekerheid en lokale zelfredzaamheid centraal staan. Het doel is volgens hem om met Europese initiatieven een krachtig alternatief te bieden voor de invloed van andere wereldmachten. ‘Voedselzekerheid is geen marginaal thema, nog voor het landbouwbeleid, nog voor het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid’, zegt hij. ‘Voedselzekerheid is direct verbonden met geopolitiek, veiligheid, klimaat, economie en - met wat we de laatste weken hebben gezien - internationale stabiliteit.’

Kan Nederland iets betekenen voor de wereldwijde voedselzekerheid?'

’Jazeker. We beschikken over uitzonderlijke kennis en een sterke internationale positie, maar het effectief benutten en behouden van die positie, vraagt die strategische keuzes, langdurige wederkerige samenwerking en de investering om naar de middellange termijn te kijken. Juist in een wereld instabieler wordt kan voedsel een verbindende factor zijn.’

Wat moeten we doen?

‘Het is belangrijk is om, los van alle grote exportcijfers, te kijken naar een wereld die steeds kwetsbaarder is en waar voedselonzekerheid nog bestaat. We moeten kijken waar onze voordelen liggen, zoals op het gebied van logistiek, technologie, water, land en zaden. Daarop moet je je middellange termijnbeleid bouwen, al betekent dat niet dat er geen hervorming van de Nederlandse landbouw nodig is. We hebben het ook over de ecologische afdruk en de risico's die dat voor de wereld met zich meebrengt. Je moet van je positieve punten een strategie maken; dat is de bedoeling van het rapport. Er staan specifieke aanbevelingen in om internationaal gerichter te werken met ambassades en bedrijven, waarbij de focus ligt op gelijkwaardig partnerschap in plaats van alleen het korte termijn exportbelang.’

Wat verstaat u onder gelijkwaardig partnerschap?

‘Het is een groot pleidooi voor partnerschappen waarbij je elkaar versterkt en met elkaar in dialoog gaat. We hebben niet meer de invloed van vroeger om onze normen op dezelfde manier uit te dragen, maar zaken als voedselzekerheid en arbeidsrechten blijven essentieel. De wereld is fragieler en transactioneler geworden. De arrogantie van macht en het opdrukken van normen kun je vergeten, maar dat betekent niet dat boerenrechten of mensenrechten er niet meer toe doen.’

Lees ook: Rapport AIV legt zwakke plekken Nederlands voedselbeleid bloot

Marokko wordt als voorbeeld genoemd. Dat land heeft grondstoffen die wij nodig hebben. Maar wij spreken hen ook aan op de mensenrechtensituatie in het land. Werkt dat tegen ons?

‘Ik geloof niet dat dat het grote probleem is. Marokko en heel Noord-Afrika hebben zelf een enorme voedselafhankelijkheid. Daar ligt een rol om met kennis en kunde te helpen investeren. Ik ga geen afweging maken of je nooit meer iets over mensenrechten mag zeggen; dat is aan de diplomatie, maar je moet een landenstrategie opbouwen waar dit bij hoort.’

China investeert in diverse landen in andere zaken, bijvoorbeeld in infrastructuur, in ruil voor toegang tot grondstoffen. Moeten we dat ook doen?

‘Dat gaat boven de landbouw uit. Daarom pleiten wij voor de Global Gateway, het Europese initiatief, om die landen een aanbod te doen dat ook over voedselzekerheid gaat. Dat is niet zozeer tegen China, maar voor Europa. Het gaat om onze kennis en logistieke ketens; je moet ook lokale voedselzekerheid nastreven, want daar liggen onze strategische voordelen.’

Wie moet dit oppakken?’

‘Er moet een samenwerking komen tussen de ministeries van LVVN, Buitenlandse Zaken en Economische Zaken. Zij moeten met zijn drieën om tafel gaan zitten om dit aan te pakken. Ze hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden, maar moeten die geopolitieke relatie nu echt gaan zien.’

Ze moeten weer even wakker geschud worden?

‘Dat is wat dit rapport doet. Instrumenten zoals de Dutch Diamond (de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, kennisinstituten en maatschappelijke organisaties), FMO (Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden) en de landbouwraden zijn de afgelopen jaren verwaterd. Het debat moet weer gaan over versterkende voordelen en gelijkwaardig partnerschap. Vroeger hadden we bijvoorbeeld een goede samenwerking met Ethiopië, waarbij Wageningen en lokale instituten werden samengebracht voor een echte strategie op het gebied van logistiek en infrastructuur.’