Klimaat wordt geopolitiek risico: land- en tuinbouw in de frontlinie

In het rapport wordt gekeken naar de gevolgen van klimaatverandering tot 2100. Waar de directe effecten – zoals extreem weer, droogte en stijgende temperaturen – steeds zichtbaarder worden, nemen ook de indirecte gevolgen snel toe. Het gaat dan om toenemende druk op voedsel- en watervoorziening, stijgende migratiestromen en groeiende geopolitieke spanningen. Klimaatverandering versterkt en versnelt die bestaande risico’s.

De gevolgen voor boeren en tuinders zijn onder meer een grotere kans op lagere opbrengsten, meer risico’s en grotere prijsschommelingen. De agrarische inkomens worden minder voorspelbaar. Tegelijkertijd kunnen kosten van bijvoorbeeld teeltverzekering en energie oplopen. Daarnaast kan de toegang tot grondstoffen onder druk komen te staan.

Kettingreacties

De studie laat zien dat deze ontwikkelingen zich niet geleidelijk voltrekken, maar in golven van ontwrichting. Klimaatgerelateerde schokken kunnen kettingreacties veroorzaken die economieën, samenlevingen en internationale verhoudingen onder druk zetten.

‘Klimaatverandering zal niet alleen het milieu bepalen, maar ook de machtsverhoudingen tussen staten’, zegt Thijs van Aken, strategisch analist bij HCSS. ‘Het vermogen om snel en effectief te adapteren wordt een doorslaggevende factor in geopolitieke concurrentie.’

Volgens de onderzoekers neemt de druk op internationale stabiliteit de komende decennia verder toe. Schaarste aan hulpbronnen zoals water en kritieke grondstoffen kan leiden tot meer conflicten, terwijl klimaatgedreven migratie en economische schade bestaande spanningen versterken.

Nieuwe technologie

Tegelijkertijd ontstaat er concurrentie om toegang tot technologieën die nodig zijn voor de energietransitie en klimaatadaptatie. Deze druk kan ook innovatie stimuleren en de ontwikkeling van technologieën zoals verticale landbouw en AI-gestuurde klimaatadaptatie bevorderen.

Dit soort technologieën kan overheden en samenlevingen helpen om verstoringen effectiever te beheersen. De onderzoekers verwachten dat economieën die deze veranderingen omarmen – en die diversifiëren met groene innovatie – veerkrachtiger blijken te zijn.

De studie benadrukt dat niet alle landen in gelijke mate zijn toegerust om met deze ontwikkelingen om te gaan. Structurele ongelijkheid tussen het mondiale Noorden en Zuiden vergroot het risico op instabiliteit, wat mogelijk doorwerkt richting Europa.

Investeringen

‘Zonder gerichte investeringen in adaptatie en internationale samenwerking zullen klimaatrisico’s zich sneller opstapelen dan we kunnen beheersen’, zegt Laura Birkman, directeur van het programma rond Klimaat, Water en Voedselzekerheid bij HCSS. ‘Voor beleidsmakers betekent het dat klimaatadaptatie geen langetermijndossier meer is, maar een directe veiligheidsprioriteit.’

Van Aken en Birkman pleiten in hun rapport voor een geïntegreerde aanpak waarin klimaatadaptatie wordt verankerd in veiligheids- en economische strategieën. Gecombineerd met versterkte internationale samenwerking en een aanzienlijke opschaling van financiering.