Landbouwkenners doen oproep aan Binnenhof: ‘Alleen grondgebonden melkveehouderij’

‘De huidige politieke cultuur mist bestuurskracht, moed en slagvaardigheid om alle opgaven en uitdagingen waar Nederland mee te maken heeft, in samenhang en realistisch onder ogen te zien.’

Met deze openlijke forse kritiek beginnen de drie zwaargewichten hun brief aan Van Essen. ‘Een land dat meer dan een decennium lang pragmatisme en korte termijn denken hanteerde. Een land dat symptoombestrijding tot kunst verheven heeft: stikstof, migratie, energievoorziening, biodiversiteit, herstel van verkeerde beslissingen en klimaatverandering. Steeds weer ad hoc maatregelen, steeds weer met geld zonder koers problemen proberen te dempen’, schrijft het trio, dat specifiek ingaat op de melkveehouderij.

Ze pleiten voor een maximum aan melkproductie per hectare. ‘Maak dat de basis voor een vergunningensysteem, waardoor ondernemers weer een toekomstbestendige vergunning onder hun bedrijf hebben.’

De melkveehouderij doet er volgens het drietal toe voor Nederland, als voedselleverancier, als beheerder van natuur en landschap en als basis van een economisch relevante zuivelketen.

‘Ze verdient een passende plek in onze samenleving. Maak een einde aan de al decennia spelende discussie over grondgebondenheid van de melkveehouderij. Spreek uit dat in Nederland grondgebonden melkveehouderij de enige passende vorm is en bepaal dat in 2032, zoals afgesproken met de Europese Commissie, de gehele melkveehouderij grondgebonden zal zijn.’

‘Te weinig rendement’

De afgelopen decennia waren er in de landbouw volgens de briefschrijvers ‘veel inspanningen vanuit beleid en sector, grote bestedingen en investeringen en veel goede wil, maar te weinig rendement.’

Dat komt volgens hen deels door een ‘sterke juridificering, frustraties bij de ondernemers en verharding van verhoudingen. Juridificering in de vorm van gedetailleerde wet en regelgeving in Nederland én Europa. Wet- en regelgeving waarin risicomijding dominant is. Wet- en regelgeving die zich meestal richt op één element uit de verduurzamingopgave zonder het geheel in beeld te hebben.’

Boeren krijgen opgaven voor hun kiezen die soms strijdig aan elkaar zijn. Met name boeren die zich inzetten om hun productie te verduurzamen ervaren het overheidsbeleid als frustrerend, zo stellen de drie afzenders.

‘Er zijn als het ware twee werkelijkheden ontstaan: die van de overheid en hun werkelijkheid. Die frustratie wordt nog versterkt door die boeren die ten onrechte ontkennen dat er een noodzaak tot verdere verduurzaming is. Op deze frustratie groeit een verharding in verhoudingen. Daardoor is er steeds meer een rem komen te staan op de werkelijke veranderingskracht: de boeren die maatschappelijke problemen onderkennen en bereid zijn daar vol op in te zetten.’

Hoeveel ruimte voor landbouw?

Het ruimtevraagstuk, welke ruimte is er voor landbouw en welke landbouw past daarin, is volgens Kalden, Veerman en Van Egmond de belangrijkste vraag rond de toekomst van de landbouw in Nederland.

‘De gebruiksruimte zal voor alle vormen van landgebruik, dierlijk en plantaardig, anders en veelal minder worden; de betekenis van landbouw voor ons voedsel, voor de kwaliteit van ons landschap en voor biodiversiteit zal echter groeien door grotere toegevoegde waarde voor de samenleving.

Dat klinkt tegenstrijdig, maar dat is het in hun ogen niet. ‘Door duidelijke grenzen aan te geven waarbinnen een kleinere landbouwsector zich kan ontwikkelen, geven we de sector en boeren perspectief. Zonder keuzen werken we aan een willekeurig failliet van een fiks deel van de Nederlandse landbouw.’

Langetermijnvisie

Veerman, Van Egmond en Kalden reizen in hun brief ook twintig jaar vooruit in de tijd, om vervolgens terug te blikken. ‘Wij hopen dat er dan op rijksniveau sprake zal zijn geweest van het opstellen van stevige langetermijnvisies, met bruikbare ijkpunten die als referenties kunnen dienen voor ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden bij hun keuzen en bij hun ontwikkeling.’