‘Laat boer niet opdraaien voor PFAS-keuzes’

Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) gaat 46 gewasbeschermingsmiddelen met PFAS tussentijds opnieuw beoordelen. Aanleiding is nieuw inzicht in trifluorazijnzuur (TFA)-vorming en risico’s voor grondwater. In Denemarken is men al verder; daar zijn in 2025 meerdere PFAS-houdende middelen verboden of ingetrokken, omdat ze TFA kunnen vormen en het grondwater kunnen belasten.

Het maakt duidelijk dat dit geen theoretische discussie voor later is. Dit speelt nu. En dan volgt de vraag: wie draagt de gevolgen als grondwater, bodem of voedsel opnieuw onderwerp worden van discussie? Niet alleen de fabrikant. Niet alleen de toelatingsinstantie. Vaak ook de boer, teler, tuinder of grondeigenaar die volgens de regels heeft gewerkt.

En daar wringt het. Een ondernemer ziet op het etiket waarvoor een middel gebruikt mag worden, hoeveel hij mag gebruiken en wanneer, en welke voorschriften gelden. Maar de vraag of een middel PFAS bevat, of kan bijdragen aan TFA in bodem en water, is voor veel gebruikers niet eenvoudig zichtbaar. Terwijl juist die informatie nodig is om een eerlijke keuze te maken.

In gesprekken in en rond de landbouw merk ik hoe gevoelig PFAS ligt. Niet uit onverschilligheid. Integendeel. Veel agrariërs denken dagelijks na over bodem, water, opbrengst, regels, investeringen en opvolging. Maar elke nieuwe onzekerheid komt terecht op een erf waar al veel druk ligt. Daarom is het onverstandig om PFAS vooral als schuldvraag te behandelen.

Juiste informatie

De betere vraag is: kreeg de boer de juiste informatie op het juiste moment, in een vorm waarmee hij daadwerkelijk iets kon? Als het antwoord ‘nee’ is, dan is dit niet alleen een chemisch probleem, maar ook een informatieprobleem. Een boer kan geen keuze maken op basis van informatie die hij niet krijgt, niet begrijpt of niet tijdig kan vinden. Daarom zou bij gewasbeschermingsmiddelen duidelijker zichtbaar moeten zijn of een middel PFAS bevat, of het TFA kan vormen en wat dat betekent voor bodem, oppervlaktewater en grondwater.

Dat is geen aanval op de landbouw. Het is juist een bescherming. Want zolang deze informatie te laat of te versnipperd komt, ontstaat een gevaarlijke kloof. Aan de voorkant werkt een ondernemer volgens de regels, aan de achterkant kan hij alsnog worden geconfronteerd met vragen over waterkwaliteit, bodemverontreiniging, voedselveiligheid of reputatieschade.

PFAS maakt iets zichtbaar wat breder speelt. We hebben ketens gebouwd waarin verantwoordelijkheid vaak pas duidelijk wordt als er twijfel ontstaat. Die volgorde is niet houdbaar bij stoffen die nauwelijks afbreken. Als een stof kan blijven rondgaan in bodem en water, moet de informatie daarover vooraan de keten zitten. Bij de toelating. Bij het advies. Bij de verkoop. Bij het etiket. Bij de keuzes op het erf.

Boeren hoeven niet de boodschapper van slecht nieuws te worden over stoffen die anderen hebben ontwikkeld, toegelaten en verkocht. Maar zij hebben wel recht op volledige informatie voordat zij ermee werken. Laat de boer niet de laatste zijn die hoort welke risico’s al eerder zichtbaar hadden moeten zijn.