Gezamenlijke stem zet druk op eerlijke spelregels in aardappelketen

Telers investeren in grond, pootgoed, arbeid, bewaring en machines en dragen het teeltrisico, terwijl verwerkers en ook retail de marktmacht hebben en sterk sturen op prijs, volume en levering. Individueel kan een teler daar weinig tegenover zetten. Een gezamenlijke stem van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond, Producenten Organisatie Consumptieaardappelen, Verenigde Telers Akkerbouw en LTO Nederland kan patronen zichtbaar maken en druk zetten voor meer eerlijke spelregels voor alle partijen.

De meest recente aanleiding is de onrust rond contractnaleving en prijsvorming. Als voorwaarden tijdens het seizoen veranderen, of als telers nauwelijks invloed hebben op bepalingen met grote financiële gevolgen, verdwijnt vertrouwen uit de keten. Na jaren van corona, energiecrises, geopolitieke spanning, pootgoedtekorten en prijsschommelingen is er behoefte aan rust.

Vooraf duidelijkheid

Het eerste speerpunt in de samenwerking, de prijsvorming van vrije aardappelen en meeleveraardappelen, is logisch. Bij contractaardappelen weet de teler vooraf welke prijs geldt. Wat betreft meeleveraardappelen ontbreekt die helderheid vaak, terwijl het om behoorlijke volumes gaat en telers deze partijen meestal eerst aan dezelfde afnemer moeten aanbieden. Als er weinig transacties zijn, is een marktconforme prijs moeilijk vast te stellen.

Lees ook: Aardappeltelers hebben het nakijken bij naleving contract

De samenwerking heeft kans van slagen als zij twee sporen combineert. Het eerste is inhoudelijk: contracten, kortingen, leveringscondities en kwaliteitsafspraken moeten systematisch worden doorgelicht. Niet om verwerkers als tegenpartij neer te zetten, maar om te tonen waar risico’s eenzijdig worden neergelegd. Het tweede spoor is bestuurlijk: de organisaties moeten in gesprek blijven met verwerkers, handel, retail en toezichthouders.

Een lastige factor is dat telersbelangen niet altijd gelijk lopen. Sommige bedrijven kiezen voor zekerheid via vaste contracten, andere zoeken juist marktruimte. De samenwerking moet daarom geen smalle achterban bedienen, maar minimumnormen formuleren: geen eenzijdige wijzigingen, duidelijke prijsmethodiek, risicoverdeling en tijdige communicatie.

Over de grens

Ook het Noordwest-Europese perspectief is cruciaal. De markt stopt niet bij de Nederlandse grens. Verwerkers opereren internationaal en kunnen volumes, voorwaarden en referentieprijzen over grenzen heen vergelijken. Als telersorganisaties nationaal blijven werken, blijft hun tegenmacht beperkt. Afstemming met België, Duitsland en Frankrijk kan zorgen voor stevige tegenwind.

De kern is dat telers hun positie willen versterken en professionaliseren. Dat vraagt om data, juridische kennis, economische analyse en communicatie. De samenwerking kan uitgroeien tot een platform dat signalen uit de praktijk bundelt, contractmodellen toetst en voorstellen doet voor een eerlijkere verdeling van risico’s. En uiteindelijk moet het leiden tot een correctie op de huidige machtsongelijkheid.