Schone lucht verlaagt ziektedruk in kassen

‘In kassen met medicinale cannabis zien we al de positieve resultaten van luchtzuivering’, zegt Vincent van Baaren van technologisch bedrijf VFA. ‘Het wegvangen van ziektekiemen zorgt in de praktijk bij een van onze klanten dat de 10 procent wegval van planten volledig is uitgebannen. Zeker voor kapitaalintensieve gewassen betekent een dergelijk resultaat dat investeren in hoogwaardige luchtfiltratiesystemen relatief vlot kan worden terugverdiend.’

Van Baaren is managing partner van VFA Distribution, het bedrijfsonderdeel van VFA Group dat de technologie voor luchtzuivering onder de merknaam Aspra Clean Air in de markt zet. Hij vertelt dat in veel sectoren het wegvangen van fijnstoffen, ultrafijnstoffen en micro-organismen al gangbaar is en noemt daarbij als voorbeelden toepassingen in ziekenhuizen, industriële werkplekken, kantoren en ook woningen.

VFA-Solutions is 19 jaar geleden ontstaan als start-up vanuit de Technische Universiteit in Delft. De gepatenteerde VFA-technologie voor luchtzuivering of luchtreiniging is gebaseerd op elektrostatische filtratie. ‘Belangrijk daarbij om te weten is dat fijnstoffen in de lucht vaak de dragers zijn van sporen van diverse ziekteverwekkers tot op virusniveau’, legt Van Baaren uit.

Na de positieve ervaringen in de cannabisteelt in landen als de Verenigde Staten, Canada, Zwitserland en ook in Nederland, wil VFA zich nu ook richten op de Nederlandse glastuinbouw. De eerste aanzet daarvoor werd al in 2012 gegeven met een proef bij de Businessunit Glastuinbouw van Wageningen University & Research (WUR) in Bleiswijk. In dat onderzoek is het effect van luchtzuivering via de VFA-methode onder meer vergeleken met een UV-C behandeling.

Aanvulling systeemaanpak

Onderzoeker Jantineke Hofland was indertijd betrokken bij de proef die is uitgevoerd in gerbera’s. Zij is inmiddels zelfstandig onderzoeker en met haar eigen bedrijf Weerbare Plant draait zij onder meer mee in het project 100% Groen Geteeld in de sierteelt. Vanuit haar expertise ziet zij mogelijkheden voor geavanceerde luchtzuivering als aanvulling op de systeemaanpak voor de beheersing van ziekten als botrytis in bepaalde kasteelten.

Belangrijkste bevinding in het onderzoek van Wageningen UR Glastuinbouw is dat de sporendruk van botrytis in kassen met 30 tot 40 procent werd verlaagd ten opzichte van een referentieobject. De lagere druk vertaalt zich onder meer in minder visuele aantastingen in de vorm van pokken op de gerberabloemen die zijn gebruikt in de proef met de toepassing van luchtzuiveringstechnieken.

In het onderzoeksrapport concluderen Hofland en haar collega’s dat uit de proef blijkt dat naast het kasklimaat en met name de luchtvochtigheid ook de luchtzuivering wel degelijk invloed heeft op de schimmelaantastingen in het gewas. Hofland: ‘Hoewel we het onderzoek vanwege wat technische problemen niet helemaal naar tevredenheid hebben kunnen afronden, durven we wel te stellen dat in gerbera’s met luchtzuivering een goed resultaat is te halen.’

Minder risico’s op uitval

De winst is onder meer een betere kwaliteit van de bloemen, minder risico’s op uitval in de naoogstfase en een betere houdbaarheid, stelt de onderzoeker. ‘Dat moet uiteindelijk leiden tot een hogere afzetprijs en minder afkeur in de keten. In combinatie met kasklimaat, hygiëne in de teelt en een sterk gewas, biedt luchtzuivering zeker de mogelijkheid om schimmels als botrytis en ook meeldauw preventief beter beheersbaar te houden.’

De proef in Bleiswijk heeft volgens Van Baaren voor de glastuinbouw nog geen vervolg gekregen. Wel kan hij melden dat in de landbouw, naast de teelt van cannabis, ook is gekeken naar de meerwaarde van luchtzuivering in veehouderij.

‘Wij draaien inmiddels een project met onze VFA-units in pluimveestallen, onder andere voor het diervriendelijke Kipster-concept. Daaruit blijkt dat de luchtzuivering leidt tot zeker de helft minder fijnstof in de stal. Voor de lange termijn willen we bewijzen dat luchtzuivering bijdraagt aan een betere gezondheid van de kippen en minder gebruik van antibiotica.’

Als toeleverancier in de glastuinbouw heeft Royal Brinkman inmiddels contact met VFA om samen te onderzoeken of luchtzuivering voor sierteeltgewassen en vruchtgroenten een schaalbaar en rendabel businessmodel kan opleveren voor praktijkbedrijven. Ook telersvereniging Harvest House toont interesse in toepassingen in tomaten en paprika’s, meldt Van Baaren.

‘Het onderzoek moet uitwijzen of de meerprijs van de investering in luchtzuivering voor het geteelde gewas, in combinatie met besparingen op gewasbeschermingsmiddelen en arbeid, alsook de te verwachte meeropbrengst voldoende is om tot een terugverdientijd van drie tot vier jaar te komen.’ De Aspra-units van VFA kunnen volgens Van Baaren eenvoudig worden geïntegreerd in bestaande beluchtingssystemen. Ook kunnen ze vrijstaand in kassen worden geplaatst zonder grote aanpassingen aan de infrastructuur.

Desinfectie bij verwerking

Hofland ziet ook mogelijkheden om luchtzuivering toe te passen in verwerkingsruimten. ‘Voor aflevering kunnen bloemen dan als het ware worden gedesinfecteerd. Dit kan in sommige gevallen een efficiëntere en kosteneffectieve eerste stap zijn in de toepassing van luchtzuivering.’ Van Baaren is blij met de hernieuwde belangstelling voor luchtzuivering vanuit de glastuinbouw. Hij vertelt dat komend jaar in met name tomaten en paprika’s nulmetingen worden uitgevoerd.

Verder wordt op praktijkbedrijven ook actief gemeten hoeveel ziektesporen en fijnstoffen in kassen aanwezig zijn. ‘Op basis daarvan kunnen we de luchtzuivering afstemmen en ook het effect meten. Uiteindelijk hopen we met onze technologie een bijdrage te leveren aan een toekomstbestendige ziektebestrijding.’