Verbod op werkende stof in Maxim 480FS uitgesteld

Volgens Remco Kwakman, manager bij de divisie groentezaden van Syngenta, is fludioxonil een goed werkend middel dat breed wordt toegepast in onder meer zaadcoatings. ‘Fludioxonil is geen systemisch middel. Het wordt niet opgenomen door de plant. Wat wij zien, is dat de plant met een zaadcoating in een vroeg stadium wordt beschermd tegen allerlei externe factoren.’

Het gebruik van een kleine hoeveelheid fungicide in een zaadcoating is een vorm van precisielandbouw; kleine hoeveelheden werkzame stof aangebracht op precies het moment en op die plek waar het nodig is. Kwakman: ‘Daarom zouden juist gewasbeschermingsmiddelen in zaadcoatings in aanmerking kunnen komen voor een aparte status, omdat de extreem kleine hoeveelheden een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan een lager middelengebruik.’

Door de gerichte aanpak in zaadcoating vergt het slechts 4 milliliter Maxim 480FS per hectare uien, waarvan 2 milliliter werkzame stof. Deze actieve stof wordt daarbij ook nog eens afgebroken.

Totaaloplossing

Kwakman is voorstander van een totaaloplossing: ‘Het is mijn persoonlijke missie om te benadrukken dat zaadtechnologie niet alleen gaat over de kwaliteit van het zaad, maar over het totaal van het geleverde product, dus inclusief de coating.’

Het resultaat van de opkomst en het vervolg van de verdere teelt worden voor een belangrijk deel bepaald in de eerste weken. ‘Het vervangen van chemische gewasbeschermingsmiddelen door biologische middelen is een ontwikkeling waar Syngenta zich maximaal voor inzet. Maar dit duurt lang, omdat de werking van biologische middelen van nog meer factoren afhankelijk is dan chemische varianten.’

Kwakman noemt Epivio Energy als een mooi voorbeeld van een geslaagde introductie van biologische biostimulanten en zaadbehandeling in de groententeelt. Epivio is een biostimulant, gecombineerd met een soort vitaminepil. De plant krijgt direct opneembare hulpstoffen om de uitgroei te ondersteunen. De werking van de biostimulant start langzamer, maar gaat langer door naarmate de plant groter en sterker wordt.

Biologische middelen krijgen voorrang in aangepaste procedure
Het Europese beoordelingssysteem voor gewasbeschermingsmiddelen is traag en moet op de schop om vergroening mogelijk te maken. Met een omvangrijk Omnibus-pakket wil de Europese Commissie procedures vereenvoudigen en vooral biologische middelen sneller toelaten. Er liggen nog tweehonderd aanmeldingen op goedkeuring te wachten, waarvan de helft al langer dan vijf jaar.

Stoffen worden in het voorstel in principe voor onbepaalde tijd goedgekeurd. Een uitzondering wordt gemaakt voor de meer risicovolle middelen. Daarvoor blijft een periodieke herbeoordeling nodig. Daarnaast wil de Europese Commissie biologische middelen met voorrang beoordelen.

Zolang de beoordeling loopt, zouden lidstaten ze al voorwaardelijk kunnen toelaten. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) wijst erop dat biologische middelen ook giftig kunnen zijn. Middelen die zeer toxisch zijn, zouden niet moeten kunnen profiteren van het snelle toegangstraject.

Sectormanager Ruud Roeven van Syngenta Benelux komt met aanvullende informatie over fludioxonil: ‘In eerste instantie vonden wetenschappers een bacterie die zelf een soort fludioxonil aanmaakte om zich te beschermen tegen schimmels. Deze stof is chemisch ontleed en vervolgens nagemaakt. We zijn nu bezig met biologische middelen die een deel van hun werking danken aan dit soort stoffen: de producten van bacteriën en schimmels.’

Syngenta Crop Protection is voorstander van biologische oplossingen met daar waar nodig een chemische aanvulling. Roeven: ‘We hebben tal van oplossingen in ontwikkeling, maar dat kost veel tijd. Dat geldt voor zowel chemische als biologische stoffen. We zijn er echter van overtuigd dat er geen gat ontstaat na de uitfasering van Maxim 480FS.’

Hormoonverstorend

Woordvoerder Hans van Boven van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is bekend met de problematiek van fludioxonil. Over één aspect van de verder uitgebreide en complexe besluitvorming is hij helder: ‘Wetenschappers hebben vastgesteld dat de stof fludioxonil hormoonverstorend is voor de mens. Eerder is op initiatief van het Europees Parlement besloten dat alle hormoonverstorende stoffen moeten worden verboden.’

Ook over een uitzonderingspositie wanneer het alleen in zaadcoatings wordt gebruikt, kan Van Boven geen hoop geven: ‘Voor sommige gewasbeschermingsmiddelen zou je kunnen denken aan aanvullende eisen en beperkte gebruiksnormen. In het geval van fludioxonil zijn die oplossingen allebei niet aan de orde; voor hormoonverstorende middelen geldt een hard verbod.’

Dat dit nog niet per direct een feit is, komt voornamelijk door de trage verwerking van de politieke besluiten. Op dit moment ligt de bal bij de Europese Commissie. Die moet per stof opnieuw een goed- of afkeuring voorstellen, legt de woordvoerder van het Ctgb uit.

Samenleving moet duurzaam geteelde producten beter betalen
Glastuinbouw Nederland heeft de ambitie om in 2030 100 procent groen te telen. Daarbij vormen laagrisicomiddelen het fundament. De Nederlandse tuin- en akkerbouw is al tientallen jaren bezig met een verduurzamingsslag. Het gaat bijvoorbeeld over biologische gewasbescherming in de kassen, geïntegreerd telen op open land en bankerplanten in meerdere teelten. Alles heeft te maken met weerbare rassenkeuze, detectiesystemen, nieuwe inzichten in bodemleven en wortelmilieus.

Gesprekken in de keten over de duurdere producten van duurzame teelten komen schoorvoetend op gang. Sectoren zijn afhankelijk van een actieve, productieve overheid, die de verduurzaming van het middelenpakket mogelijk maakt. Zolang de toelatingen van biologische middelen achterwege blijven, blijft de noodzakelijke verschuiving naar groene middelen achterwege.

In het Omnibus-pakket van de Europese Commissie zitten veel stimuleringsmaatregelen om groene middelen sneller beschikbaar te maken voor telers. Uiteindelijk ligt de oplossing in een markt die ze wil hebben en ook wil betalen voor duurzaamheid.

De stemming daarover gebeurt gewogen en hangt dus samen met de grootte van een lidstaat. Van Boven: ‘Als bijvoorbeeld grotere lidstaten als Frankrijk, Duitsland en Spanje voor of tegen stemmen, dan weegt dat zwaar voor de regelgeving in heel Europa.’

Op dit moment is zelfs nog niet bekend hoe en wanneer de Europese Commissie het voorstel rond fludioxonil in stemming brengt. Deze vertraging in de afhandeling leidt nu tot een zogenoemde procedurele verlenging. In Nederland heeft het Ctgb de toelating voor gewasbeschermingsmiddelen met fludioxonil daarom uitgebreid tot de herfst van 2027.