Vlas vervangt uien in bouwplan voor beter rendement

Op een winderige middag in mei loopt Harry Schreuder met de hak door het jonge vlas. Veel werk heeft hij er niet aan, slechts her en der staat een onkruid dat de akkerbouwer snel en makkelijk verwijdert. De vlasplantjes hebben de groei goed te pakken dankzij de vele zonuren van dit voorjaar, maar ook de beregening van afgelopen week heeft bijgedragen aan een groeispurt.

Vlas is een mooie aanwinst voor het bouwplan, omdat het een goed effect heeft op de bodemgezondheid, vindt Schreuder. Het is ook een makkelijk gewas, weet de akkerbouwer uit ervaring. Tussen 2002 en 2006 heeft hij ook vlas geteeld.

‘Helaas was het op het eind niet echt meer een rendabele teelt. De laatste jaren is dat wel weer het geval. Er is nu een sterke vraag naar natuurlijke vezels voor bijvoorbeeld kleding. De textielindustrie zoekt steeds meer naar duurzamere materialen, zoals linnen. Ook de bouw vraagt om duurzamere materialen’, vertelt de akkerbouwer.

Uien in logo

Het vlas is dit jaar in de plaats gekomen van de zaaiuien. De uien waren een vast onderdeel van Schreuders bouwplan. Zijn vader is begin jaren tachtig begonnen met de teelt van uien. Deze zijn dan ook niet voor niets verwerkt in het logo van de akkerbouwer dat prijkt op de voorgevel van de bewaarschuur.

De laatste jaren kreeg Schreuder steeds meer twijfels bij de teelt, omdat de uien vaak fijner werden en mede daardoor de opbrengsten lager uitvielen. ‘Vroeger oogstten we 65 ton per hectare, vorig jaar nog maar 45 ton.’

De tegenvallende opbrengsten zijn een gevolg van een combinatie van factoren, vertelt Schreuder. Een van de grootste uitdagingen is de in zijn ogen ongrijpbare bodemschimmel fusarium. ‘De ziekte is erg onvoorspelbaar: hoe kan het dat deze er opeens is? Zelfs op een perceel waar nooit eerder fusarium is gevonden, had ik vorig jaar grote problemen.’

Fusarium vroeg aanwezig

De schimmel zat er al vroeg in het groeiseizoen in, zag Schreuder. ‘We hebben de uien na de oogst wel naar binnen gereden en goed gedroogd. Toen we ze verkochten, bleek er echter te veel fusarium in te zitten. Met een Flikweert-machine hebben we de partij nog geprobeerd schoon te krijgen, maar ondanks dat zat er aan het einde toch nog 25 procent tarra in. We hebben uiteindelijk maar 2 cent gekregen voor deze uien.’

Fusarium is niet het enige probleem waar de ondernemer tegenaan loopt. Het oppervlaktewater in de regio waar Schreuder woont heeft een hoog Electrical Conductivity (EC)-gehalte. ‘Eerder had het water nog een EC van 3, nu is dat al 5. Daar kunnen uien niet zo goed tegen.’

Daarnaast ziet Schreuder dat het middelenpakket in de uienteelt sterk verschraalt. ‘Problemen als trips en valse meeldauw zijn moeilijk te bestrijden.’ Ook de bonenvlieg laat zich steeds vaker zien in de uien. En dan wordt het een rekensom, zegt de akkerbouwer. ‘We hebben er goed over nagedacht en besloten om in ieder geval één jaar geen uien te telen.’ Of deze volgend jaar weer terugkomen in het bouwplan? ‘Dat moeten we dan weer bekijken. Het hangt ook sterk af van hoe de vlasteelt het gaat doen. Als iedereen op vlas duikt, gaan de prijzen naar beneden.’

De vruchtwisseling van Schreuders bouwplan gaat op de schop. De ondernemer werkt voor de bonen en peterselie al met een verruimde rotatie van 1 op 10. Als de uien weer terugkomen, gaan die ook naar 1 op 10. Op de grote luchtfoto’s van zijn bedrijf die in de kantine hangen, duidt Schreuder zijn bouwplan. ‘Op dit perceel komen mogelijk in 2028 weer uien. Daar hebben dan tien jaar geen uien gestaan.’ De aardappelen, suikerbieten, wintergerst en vlas blijft hij telen in een rotatie van 1 op 5.

Bodemgezondheid hoog in vaandel

Schreuder is zuinig op zijn grond; bodemgezondheid staat bij hem hoog in het vaandel. ‘Daarom telen we groenbemesters en hebben we geen heel intensief bouwplan.’ Dit verklaart ook de keuze voor vlas. ‘Het is een mooi gewas voor de bodem, het verbetert de bodemstructuur.’

Ander voordeel van vlas is dat de planten vroeg in de zomer worden geoogst. ‘Daarna kan ik nog een groenbemester zaaien.’ Ook daarbij is Schreuder scherp op wat hij doet. ‘Japanse haver kan fusarium vermeerderen, daarom wil ik dit niet in de groenbemester.’

De akkerbouwer had het blok waarop nu vlas groeit ook kunnen verhuren voor de teelt van tulpen, maar dat heeft hij bewust niet gedaan. ‘In tulpen wordt veel beregend. Maar gezien de hoge EC in het oppervlaktewater ben ik daar huiverig voor. Wat doet die hoge EC bij frequent beregenen met mijn grond?’