‘Landbouw is cultuur en ons erfgoed’

Honderd jaar geleden begon in het Zeeuwse Oostkapelle het verhaal van biologische en biodynamische landbouw. Twee jaar nadat Rudolf Steiner landbouwlezingen had gegeven, maakte Marie Tak van Poortvliet het mogelijk dat deze landbouwprincipes – waarin boeren zonder chemie centraal staat – in de praktijk konden worden gebracht. Ze stichtte Cultuurmaatschappij Loverendale op.

Nu is Loverendale Ter Linde het oudste biodynamische landbouwbedrijf ter wereld. Het is een gemengd bedrijf van 160 hectare met nevenactiviteiten. Dit alles wordt met een ploeg van 45 vaste medewerkers vormgegeven. We dragen één verhaal uit, met als rode draad de zoektocht naar passende verdienmodellen voor een duurzaam landbouwsysteem, gestoeld op drie pijlers: vlinderbloemigen, granen en herkauwers. In mijn beleving de drie elementen voor een gezond landbouwsysteem.

Ik bedoel de term duurzaam in de oorspronkelijke betekenis, zoals door de Verenigde Naties beschreven: ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Vertaald in drie kernideeën betekent dit: er zijn grenzen aan onze grondstoffen; rechtvaardigheid tussen generaties en tussen landen en samenhang tussen economie en milieu.

Dit geeft mij een opdracht en verantwoordelijkheid mee. Het stelt me ook in staat op zoek te gaan naar verdienmodellen die het faciliteren van diereigen gedrag belonen. Door alle producten van dierlijke afkomst in eigen beheer te verwerken en rechtstreeks in de eigen winkel bij de consument te brengen, proberen we het gemengd bedrijf tot een economisch haalbaar ideaal in te richten.

Met het feit dat de koeien, varkens en kippen naast hun landbouwkundige meerwaarde de percelen van het bedrijf met elkaar verbinden, ondersteund door bijen die het bedrijf met de omgeving verbinden, hopen we te kunnen laten zien dat economie, ecologie en een biodivers landschap hand in hand kunnen gaan.

Bekijk ook dit artikel uit 2021: Nieuwbouw fruitloods om biologische markt jaarrond te beleveren

Zo draagt landbouw ook onbewust en inherent bij aan de vorming van cultuur en cultureel erfgoed. Toen Tak van Poortvliet de Cultuurmaatschappij Loverendale oprichtte, had ze een plek voor ogen waar landbouw, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling samenkwamen. Een plek waar landbouw als culturele activiteit werd gezien, als vormgever van landschap en samenleving. Waarbij de plek van waaruit landbouw wordt bedreven – de boerderij – een centrale rol speelt in het maatschappelijke leven.

Dus landbouw is cultuur. Laten we het dan in elke cultuur ook op een eigen wijze vormgeven, in verbinding met de maatschappij. Niet met een paar homogene standaardrassen en -gewassen, maar met landrassen die zorgen voor een intrinsieke biodiversiteit.

Geef boeren de keuzevrijheid om zich in meer of mindere mate afhankelijk te maken van andere marktpartijen. Niet met grootschalige export van grondstoffen, maar met een landbouw die zich richt op de productie van voedsel voor de eigen regio. Niet gebaseerd op verwerkende industrieën die niet per se voedingswaarde en gezondheid als eerste prioriteit hebben, maar met lokale ketens, waar ambacht en creativiteit prevaleren en waar verbinding kan ontstaan tussen schakels in de keten.