'Consument is doorslaggevende factor bij verduurzaming'

De Agro-Nutri Monitor onderzoekt de prijsvorming in de voedselketen en de mogelijke obstakels voor verduurzaming bij agrarisch ondernemers. Daarbij wordt duidelijk of boeren en tuinders voldoende worden beloond voor hun inspanningen en of er opvallende verschillen in de marges zijn. Caroline Wolberink, hoofd agro-nutri en duurzaamheid bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM), deelt de belangrijkste bevindingen.

Iedereen wil verduurzaming, maar de bereidheid om extra te betalen lijkt niet evenredig toe te nemen

Caroline Wolberink, hoofd agro-nutri en duurzaamheid bij Autoriteit Consument & Markt

Wat is het doel van de Agro-Nutri Monitor?

'Het hoofddoel is om de obstakels voor boeren en tuinders bij verdere verduurzaming in kaart te brengen. Het is essentieel om te begrijpen of agrariërs wel voldoende worden beloond voor hun inspanningen. We kijken hierbij naar de marges in de gehele keten, van boer tot supermarkt, om te zien of er bijzonderheden zijn. Bijvoorbeeld extreem hoge marges bij retailers, terwijl boeren verlies lijden. Uiteindelijk helpt dit de overheid om beter beleid te maken en de sector om knelpunten op te lossen.'

'Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur is aan de slag gegaan met de resultaten, al worden nog niet alle aanbevelingen volledig uitgevoerd. Ook zien we dat de keten stappen zet.'

Wat zijn de trends uit de monitor?

'De eerste edities lieten een samenhangend beeld zien: biologische boeren kregen vaak een meerprijs die de extra kosten dekte. De laatste monitor toonde echter een verrassende trendbreuk: biologisch produceren bleek niet langer voor alle sectoren even lonend. Het lijkt erop dat deze trend zich voortzet, mogelijk doordat de balans tussen vraag en aanbod verstoord is geraakt nu meer boeren de overstap naar biologisch maken.'

Waarom lijken andere duurzaamheidskeurmerken het soms beter te doen dan biologische?

'Bij keurmerken als 'Beter Leven' zien we dat vaak directer wordt samengewerkt tussen agrarisch ondernemers en retailers, waarbij specifieke afspraken worden gemaakt over een extra vergoeding. Bij biologische producten wordt dit vaker volledig aan de vrije markt overgelaten. Ketensamenwerking lijkt cruciaal te zijn voor het behalen van een stabiele meerprijs.'

Is de consument de grootste hindernis?

'De consument is een doorslaggevende factor. Iedereen wil verduurzaming, maar de bereidheid om extra te betalen aan de kassa lijkt niet evenredig toe te nemen. Mensen kijken uiteindelijk toch vaak naar hun portemonnee. Daarom pleiten wij voor meer transparantie en een sanering van het veld aan keurmerken.'

'Als er minder, maar duidelijkere keurmerken zijn – zoals in Denemarken – krijgt de consument meer vertrouwen. Ook het benadrukken van gezondheidsaspecten kan helpen de omzet van duurzame producten te verhogen.'

In de keten worden marges vaak berekend als percentage van de inkoop. Benadeelt dat duurzame producten niet extra?

'Dat is een terecht punt. De extra kosten van verduurzaming komen bovenop de extra marges die iedere schakel al bovenop de inkoopprijs legt. Dit maakt de stap naar duurzaam voor de consument extra groot.'

Kan de extra prijs die de consument betaalt voor verduurzaming terugvloeien naar de boer?

'Hoewel we niet direct in het prijssysteem kunnen ingrijpen zonder de marktwerking te schaden, zien we wel mogelijkheden voor afspraken waarbij de extra kosten direct terugvloeien naar de boer.'

Mogen concurrenten afspraken maken over het doorberekenen van duurzaamheidskosten?

'Vanuit mededingingsperspectief zijn prijsafspraken normaal gesproken uit den boze. Echter, voor de agrarische sector zijn er specifieke regels die veel mogelijk maken als het doel verduurzaming is. De afspraken moeten noodzakelijk zijn en mogen niet verder gaan dan nodig. Een voorbeeld is het keurmerk 'On the way to PlanetProof'. Wij denken hierin graag mee met de sector om de grenzen van wat mag te verkennen.'

Wat wilt u de boeren en tuinders meegeven?

'Onze rol is echt om de positie van de boer te versterken. Wees je ervan bewust dat er vaak meer mogelijk is op het gebied van samenwerking dan je denkt. Schroom niet om bij de ACM aan te kloppen met initiatieven. Wij kunnen vooraf een risico-inschatting maken, zodat jullie met een gerust hart kunnen starten zonder angst voor boetes. Laten we samen de obstakels wegnemen om die noodzakelijke verduurzaming mogelijk te maken.'

Doen er voldoende boeren mee?

'Over het algemeen wordt er goed meegewerkt, maar we zijn volledig afhankelijk van de bereidheid van partijen om 'open kaart' te spelen over hun marges. Hoe meer data we hebben, hoe harder de conclusies en aanbevelingen die we kunnen trekken.'

'Soms lopen we tegen grenzen aan; afgelopen jaar hadden we bijvoorbeeld onvoldoende data bij tomaten en sperziebonen om harde uitspraken te doen. We hebben daarom de selectie van producten wat verbreed, door bijvoorbeeld ook naar rode kool en peen te kijken, om een robuuster beeld te krijgen.'

Waarom is die deelname belangrijk?

'We kunnen alleen met hun cijfers echt aantonen waar de problemen in de keten liggen. Zonder deze inzichten kunnen we geen vuist maken richting het ministerie of de sector om de noodzakelijke stappen te zetten richting verduurzaming. Alle data worden strikt vertrouwelijk behandeld; individuele bedrijfscijfers zijn nooit herleidbaar in de rapportage. We begrijpen dat het tijd en inspanning vergt van ondernemers, maar het loont.'