CDM: 'Aanwijzen niet-kwetsbare zones zet waterkwaliteit op het spel'

Volgens de commissie is er in de gebieden waar de normen voor de waterkwaliteit nu nog worden gehaald, een reëel risico op verslechtering van de waterkwaliteit wanneer maatregelen uit het actieprogramma Nitraatrichtlijn worden losgelaten.

Europese regels schrijven voor dat een verslechtering niet is toegestaan. Stel dat wordt overwogen om een deel van Nederland als niet-kwetsbare zone aan te wijzen, dan moet eerst grondig en kwantitatief worden onderzocht wat de gevolgen zijn voor de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit.

De Europese Nitraatrichtlijn is bedoeld om waterverontreiniging uit agrarische bronnen te verminderen en voorkomen. Hierbij gaat het vooral om nitraat. Nederland koos er bij de start in 1994 voor om geen kwetsbare gebieden aan te wijzen, maar dat het actieprogramma op het hele land zal worden toegepast.

In opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft de CDM uitgezocht of Nederland de maatregelen uit het actieprogramma kan beperken tot alleen 'kwetsbare zones' en wat dat zou betekenen voor de waterkwaliteit. Die ruimte is volgens de commissie beperkt, omdat de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit in het grootste deel van ons land momenteel niet voldoet aan de normen.

Grondwater in zandgebieden

Zo blijkt uit metingen van de afgelopen jaren dat vooral in zand- en lössgebieden de gemiddelde nitraatconcentratie boven de norm van 50 milligram per liter grondwater ligt. In klei-, veen- en noordelijke zandgebieden ligt de nitraatconcentratie lager; de gemiddelde waarde in het noordelijk zandgebied zit met 45 milligram per liter grondwater onder de norm. 'In een deel van dit gebied wordt de norm echter wel overschreden', meldt de commissie.

Voor wat betreft oppervlaktewater zegt de CDM dat de gemiddelde jaarlijkse nitraatconcentratie voor de meeste gebieden onder de norm van 50 milligram per liter ligt. Maar nitraat speelt ook een belangrijke rol bij eutrofiëring, de overmatige verrijking van water of de bodem met nutriënten. Hiervoor gelden striktere normen dan de nitraatnorm.

Daarnaast moet volgens de CDM worden gekeken naar de fosforconcentraties in het oppervlaktewater. Veel sloten, beken, meren en kustwateren in Nederland voldoen niet aan de doelen voor stikstof- en fosforconcentratie in het oppervlaktewater.

Tot slot voldoet ook een groot deel van de Nederlandse kustwateren niet aan de drempelwaarde voor anorganische stikstofconcentraties. Uit analyses met betrekking tot de Nitraatrichtlijnrapportage blijkt dat 20 procent van de overgangs- en kustwateren in de periode 2020-2022 eutroof, ofwel voedselrijk, was en 60 procent potentieel eutroof.