TNO: bron stikstof in zeekleigebieden te vaak niet duidelijk

Het is volgens onderzoeksinstituut TNO niet altijd duidelijk of fosfor en stikstof, oftewel nutriënten, in het oppervlakte- en grondwater een natuurlijke oorzaak hebben of door externe bronnen als landbouw en afvalwaterzuivering worden veroorzaakt.

Dat geldt vooral voor zeekleigebieden, waar de concentraties stikstof en fosfor sterk verschillen per gebied. Nu de landelijke regelgeving voor nutriëntenverontreiniging van oppervlaktewater wordt aangescherpt, zijn geactualiseerde gegevens van de bronnen die hieraan bijdragen gewenst.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt de belasting van het grondwater met nutriënten landelijk voor bijna 50 procent veroorzaakt door landbouw en 20 tot 30 procent komt voor rekening van rioolwaterzuiveringsinstallaties.

De rest heeft ten dele natuurlijke oorzaken. Dit is bijvoorbeeld het geval als nutriëntenrijk grondwater uit de diepe ondergrond het oppervlaktewater van een polder weet te bereiken via zogenoemde kwel. Maar voor met name zeekleipolders ontbreekt het aan gedetailleerde kennis over deze achtergrondbelasting.

Polders

TNO stelt dat uit onderzoek blijkt dat door kwel de concentraties van fosfaat en de stikstofvorm ammonium in grondwater hoog zijn in bijvoorbeeld de zeekleipolders Haarlemmermeer, de Beemster en op Goeree-Overflakkee. In zandgebieden is die achtergrondbelasting niet zo groot. In de zeekleipolders varieert die van gebied tot gebied van nagenoeg nul tot hoogstwaarschijnlijk tientallen procenten.

Behalve dat het berekenen van de nutriëntenbelasting door kwel van grondwater complex is en de aanwezigheid van andere bronnen dit nog complexer maakt, is de waterhuishouding van zeekleipolders zelf al gecompliceerd. Uit onderzoek van TNO bleek dat in de Schermerpolder de aanwezigheid van nutriëntenrijke kwel flink varieerde binnen de polder.

Eerder onderzoek toonde al aan dat in Noord- en Zuid-Holland zeer hoge concentraties van fosfaat en ammonium in grondwater voorkomen, die een natuurlijk oorzaak hebben. Daarom beveelt TNO aan dat de bijdrage van kwel nauwkeurig vastgesteld wordt door middel van veldgegevens en hydrologische modellen. Op basis daarvan kan het nodig zijn geldende waterkwaliteitsnormen voor bepaalde gebieden aan te scherpen of juist te versoepelen.