Onderzoekers: extensiveren lukt nog niet zo goed in gebiedsprocessen

De onderzoekers analyseerden daartoe drie lopende gebiedsprocessen. Daarin valt het nog niet mee om te extensiveren. Dat komt door het ontbreken van een gemeenschappelijk gedragen probleemperceptie tussen overheden en gebiedspartijen en het ontbreken van duidelijke overheidsdoelen, maar ook het tussentijds aanpassen van overheidsdoelen en -regels.

Ook het ontbreken van een concreet uitgewerkt instrumentarium voor extensivering of verbreding werkt belemmerend. In het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG) zijn de gebiedsprocessen centraal gesteld bij de transitie naar een duurzame landbouw. Onder andere de extensivering en verbreding van de landbouw moeten worden gerealiseerd met behulp van gebiedsprocessen.

Engbertsdijksvenen

De eerste van drie gebiedsprocessen was de realisatie van een hydrologische bufferzone rondom het Natura 2000-gebied Engbertsdijksvenen in Overijssel. Het aanwezige hoogveen moet vernat worden, wat gevolgen heeft voor de landbouwbedrijven in de bufferzone rondom het natuurgebied. De boeren kunnen zich vrijwillig of gedwongen laten uitkopen of hun bedrijfsvoering aanpassen aan vernatting.

Dat biedt mogelijkheden voor extensieve landbouw, maar de condities hiervoor zijn niet duidelijk omdat het stikstofbeleid buiten dit gebiedsproces is gehouden. Hierdoor dreigt nu grootschalige uitkoop en worden mogelijk kansen voor extensieve landbouw gemist.

Schiermonnikoog

Het tweede gebiedsproces betreft het bekende gebiedsproces op het Friese Schiermonnikoog. Het oorspronkelijke overheidsplan was om één bedrijf uit te kopen om de stikstofdepositie op het duingebied te verminderen. De boeren kwamen met een alternatief plan, waarbij ze allemaal koeien inleverden om dezelfde stikstofreductie als bij uitkoop te realiseren.

In dit plan worden ook natuur en landschapswaarden in het landbouwgebied gerealiseerd en is er een alternatief verdienmodel via de productie Schiermonnikoogse kaas. Ondanks de steun van alle betrokkenen bij dit plan werd realisatie jarenlang tegengehouden, omdat een concreet instrumentarium om het beschikbare budget bij de boeren te krijgen ontbrak. Uiteindelijk is het plan via een pilot en veel politieke en ambtelijke druk toch gerealiseerd, maar is het gebruikte instrumentarium niet toepasbaar in soortgelijke gebieden.

Ronde Hoep

Bij het derde gebiedsproces hebben boeren in het Noord-Hollandse Ronde Hoep het initiatief genomen om zelf een gebiedsplan op te stellen om de bedrijfsvoering te extensiveren in combinatie met weidevogelbeheer.

Realisatie ervan is echter afhankelijk van overheidsfinanciering en deze planvorming is nog maar net begonnen. Voorlopig zijn de initiatiefnemers afhankelijk van budgetten voor pilots en experimenten om onderdelen van hun plan te kunnen uitvoeren.