Snelle+stijging+voedselprijzen+mogelijk
Achtergrond
© tony tati

Snelle stijging voedselprijzen mogelijk

De wereldwijde voedselprijzen kunnen in korte tijd sterk stijgen, volgens analisten van het Japanse bankconcern Nomura. Dat heeft grote gevolgen voor inwoners van landen die sterk afhankelijk zijn van voedselimporten. Daar neemt de kloof tussen arm en rijk toe, waardoor het politieke evenwicht verstoord raakt. Nederland kan als netto voedselexporteur juist baat hebben bij een stijging van de voedselprijzen.

De wereldwijde voedselprijzen bevinden zich de afgelopen acht jaar grotendeels in een neerwaartse lijn, stellen de Nomura-analisten. Sinds de piek in in 2011 is de gemiddelde prijs gedaald met 28 procent. Grote voorraden granen en het beperkte aantal klimaatgerelateerde landbouwrampen hebben de voedselprijzen laag gehouden.

Deze situatie kan snel veranderen, staat in het rapport 'Prepare for the next surge in food prices' (zie pdf onderaan dit artikel). De analisten hebben aanwijzingen die duiden op zo'n stijging.

Als voorbeeld van een snel stijgende voedselprijs noemt Nomura de prijs van varkensvlees in China. Die is ten opzichte van 2018 meer dan verdubbeld en zal naar verwachting verder stijgen in het eerste kwartaal van 2020. De oorzaak van de stijging is de uitbraak van Afrikaanse varkenspest. Ook bosbranden in Australië hebben tot de stijgende voedselprijzen geleid.

Er zijn een aantal factoren waardoor de vraag naar voedsel snel toeneemt: een groeiende bevolking in opkomende markten in Afrika en Azië en inkomensgroei van de bevolking, in combinatie met een toenemende honger naar een eiwitrijk dieet van vlees en zuivel.

Voedselaanbod onder druk

Het aanbod van voedsel komt ook onder druk te staan. De afgelopen acht jaar is er door de lage voedselprijzen wereldwijd relatief weinig geïnvesteerd in de landbouw. De beschikbare landbouwgrond neemt af door verstedelijking en woestijnvorming. Ook de watervoorziening wordt op veel plekken op de wereld problematisch. De toenemende frequentie van extreme weersomstandigheden zorgt voor onzekere opbrengsten.

In het rapport worden drie aanjagers genoemd die een snelle stijging van de voedselprijzen kunnen veroorzaken: weergerelateerde schokken, hogere olieprijzen en scherpe daling van de dollarkoers. Als die stijging eenmaal is ingezet, kunnen deze ontwikkelingen worden versterkt door onder meer protectionistisch landbouwhandelsbeleid, meer speculatie met grondstoffen en hamsteren.

De mate waarin deze factoren invloed hebben op de nationale economie verschilt per land. De onderzoekers hebben 110 landen langs de meetlat gelegd. Ze hebben daarbij onder meer gekeken naar voedselproductie in een land, het deel van het inkomen dat de bevolking aan voedsel besteedt en de afhankelijkheid van geïmporteerd voedsel. Op basis daarvan is een index gemaakt die een indicatie geeft van de kwetsbaarheid.

Economisch voordeel

De minst kwetsbare landen zijn de staten met die over een goede eigen voedselproductieketen beschikken: Nieuw-Zeeland, Ivoorkust, Nicaragua, Ierland, Luxemburg en Nederland. Deze landen kunnen als netto-voedselexporteur economisch voordeel hebben bij hogere voedselprijzen. Over het algemeen zijn de rijkere landen minder kwetsbaar.

Bij de landen die het meest kwetsbaar zijn, staan voornamelijk ontwikkelingslanden, landen die sterk afhankelijk zijn van voedselimport en landen waarvoor een combinatie van beide factoren geldt. De meest kwetsbare landen zijn Libië, Tadzjikistan, Montenegro, Syrië en Algerije. Ook de Europese landen Albanië (10de), Kroatië (40ste), Roemenië (43ste) en Rusland (45ste) staan relatief hoog.

De meest kwetsbare economieën zijn meestal landen waar een groot deel van het gezinsinkomen wordt besteed aan voedsel, onderdak en andere primaire benodigdheden, zoals zorg en onderwijs. Als de voedselprijs stijgt, zal het de huishoudens in deze landen dwingen een nog groter deel van hun beperkte inkomen aan voedsel uit te geven, ten koste van andere benodigdheden.

Tekst gaat verder onder kader.

Nomura is een grote speler in bankenland
Nomura, de organisatie achter het rapport 'Prepare for the next surge in food prices', is een Japans financieel conglomeraat. De organisatie is wereldwijd actief en heeft zich ontwikkeld tot een van de grootste investeringsbanken. Het conglomeraat heeft onder meer een deel van het bekende Lehman Brothers overgenomen toen dat in 2008 bankroet ging. Het concern beschikt over een economisch onderzoeksbureau dat rapporten maakt ter ondersteuning van de overige bedrijfsonderdelen. Analisten Robert Nemmara Subbaraman, Michael Loo en Sonal Varma hebben voor het rapport talloze bronnen geraadpleegd. Zo baseren zij zich onder meer op rapportages van de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties en het Internationaal Monetair Fonds. In 2010 presenteerde Nomura ook een vooruitblik op de voedselprijs. De analisten voorspelden een langjarige prijsstijging, maar dat bleek een kortdurende stijging te zijn.

Opstanden

Zo'n stijging kan leiden tot verhoogde armoede en vormt een potentiële bron van protesten, rellen en politieke spanningen. Dergelijke opstanden hebben zich ook voorgedaan bij de vorige sterke prijsstijging, in de periode 2010-2011. De risico's van een plotselinge prijsstijging moeten dan ook niet worden onderschat, stellen de analisten van Nomura.

De landen die het meest kwetsbaar zijn voor een stijging van de voedselprijzen hebben een beperkt aandeel in de wereldeconomie, maar maken wel een relatief groot deel van de wereldbevolking uit. Aanhoudende stijging van de voedselprijzen leidt volgens Nomura waarschijnlijk niet tot een wereldwijde economische recessie, maar kan wel een humanitaire crisis op wereldschaal veroorzaken.

'Over het algemeen kunnen we stellen dat de volgende stijging van de voedselprijzen een grotere impact zou kunnen hebben op de meer kwetsbare landen dan in het verleden', schrijven de analisten. 'Dat komt omdat deze economieën vaker worden blootgesteld aan verstoringen die door klimaatverandering worden veroorzaakt. Dat is een dubbel probleem.'

Bekijk meer over:

Weer

  • Maandag
    18° / 14°
    50 %
  • Dinsdag
    19° / 10°
    20 %
  • Woensdag
    20° / 12°
    30 %
Meer weer