Noord-Brabant en ZLTO willen weten waar boeren tegenaan lopen

Een stal aanpassen om het dierenwelzijn te verbeteren, maar vastlopen op vergunningen of emissie-eisen. Of willen investeren in een duurzamer houderijsysteem, terwijl de bank onvoldoende zekerheden ziet om een lening te verstrekken. Het zijn dilemma's die naar voren komen in een onderzoek onder Brabantse melkvee-, varkens- en pluimveehouders.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door Malou Heijligers, masterstudent Resilient Farming and Food Systems aan Wageningen University & Research. Deze studie richt zich op de transitie naar duurzame en schokbestendige landbouw- en voedselsystemen.

Als onafhankelijk onderzoeker voert Heijligers keukentafelgesprekken met veehouders die bezig zijn met dierenwelzijn, emissiereductie of beide. ‘Ondernemers willen graag vooruit en hebben veel innovatieve ideeën’, vertelt ze. ‘Maar ze lopen tegen juridische en financiële belemmeringen aan. Bovendien is het de nog maar vraag of ze uiteindelijk een betere prijs krijgen voor hun producten nadat die veranderingen zijn doorgevoerd.’

Tegenstrijdige doelstellingen

Aanleiding voor het onderzoek is de landelijke wetgeving voor een dierwaardige veehouderij. Dat wordt gebundeld met de provinciale ambities in de provincie Noord-Brabant voor emissiereductie en biologische en natuurinclusieve landbouw.

Volgens Kees Stijne kunnen die doelstellingen in de praktijk met elkaar botsen. Hij is strateeg landbouw, gezondheid en milieu bij de provincie Noord-Brabant. ‘We zetten stevig in op emissiereductie, maar willen tegelijkertijd meer biologische en natuurinclusieve landbouw en moeten aansluiten bij de landelijke dierenwelzijnswetgeving. Daarom willen we weten waar boeren in de praktijk tegenaan lopen en waar vanuit de praktijk kansen en ideeën liggen.’

Meer ruimte per dier betekent bijvoorbeeld niet automatisch minder uitstoot. Ook buitenuitloop kan nieuwe vraagstukken opleveren, onder meer rond diergezondheid en de verspreiding van dierziekten. Daarnaast kunnen ondernemers bij uitbreiding of aanpassing van stallen tegen beperkingen aanlopen.

Het onderzoek richt zich zowel op gangbare als biologische veehouders, die innovatieve stappen hebben gezet binnen deze thema’s. Heijligers wil per sector tien ondernemers spreken. Inmiddels heeft ze circa tien gesprekken gevoerd. Uit die eerste interviews blijkt dat de mogelijkheden om te veranderen sterk afhankelijk zijn van de bedrijfssituatie, merkt Heijligers op.

‘Onder andere de ligging ten opzichte van Natura 2000-gebieden, de aanwezigheid van omwonenden en de beschikbare ruimte voor stalvernieuwing spelen daarbij een belangrijke rol’, zegt Heijligers. ‘Wat op het ene bedrijf goed werkt, is niet automatisch geschikt voor een ander bedrijf. Maar dat betekent niet dat zo'n ondernemer niet vooruit wil.’

De gesprekken verlopen volgens haar openhartig, maar zijn soms ook emotioneel beladen. Vooral onzekerheid over vergunningen, investeringen en regelgeving houdt ondernemers bezig. De vertrouwelijkheid van de gesprekken is gewaarborgd.

Ruimte voor innovatie

De provincie wil de resultaten gebruiken om te beoordelen waar aanpassing van beleid nodig is. Provinciemedewerker Stijne noemt pilots en hardheidsclausules als mogelijke instrumenten om innovaties ruimte te bieden. ‘We willen weten waar de kansen en knelpunten zitten en of we daar als provincie iets aan kunnen veranderen dan wel stimuleren.’

Tegelijkertijd erkent Stijne dat niet alle problemen provinciaal kunnen worden opgelost. Ook landelijke regelgeving, financiering en de bereidheid van consumenten om meer te betalen voor dierenwelzijn zijn bepalend.

Heijligers voert tot eind december gesprekken. Daarna worden de bevindingen verwerkt in een adviesnota. Vooral ondernemers met innovatieve dierenwelzijnconcepten worden gezocht, maar ook ervaringen van veehouders die stappen zetten met emissiereductie zijn welkom.

Ook kansen in kaart brengen

‘We willen een breed beeld krijgen van de sector. Niet alleen van de knelpunten, maar juist ook van de kansen’, aldus de masterstudent. ‘Uiteindelijk moet er voor verschillende typen bedrijven ruimte zijn om zich verder te ontwikkelen.’

Naast ZLTO en de provincie Noord-Brabant zijn ook Producentenorganisatie Varkenshouderij, Caring Farmers en Brabantse Milieufederatie mede-aanjagers van dit onderzoek. ‘Wij proberen als ZLTO continu om de boeren praktijk als basis te laten dienen voor nieuw provinciaal beleid’, zegt Eva Litjens. Zij is themaspecialist diergezondheid, dierenwelzijn en faunazaken bij ZLTO. ‘We hopen dat dit onderzoek veel nieuwe ideeën oplevert.’