Akkoord holt gemeenschappelijk karakter GLB uit

Deze ingrijpende wijziging moet het beleid beter doen aansluiten bij nationale omstandigheden, maar daarmee dreigt ook het gemeenschappelijke karakter van het GLB te verdwijnen.

De Europese Commissie zette zelf de eerste stap naar decentralisatie van het landbouwbeleid. In haar oorspronkelijke voorstel worden middelen voor onder meer landbouw en achtergestelde regio’s samengevoegd in nationale enveloppen. Lidstaten mogen vervolgens grotendeels zelf bepalen over welke doelen zij het geld verdelen.

Uniform beleid is lastig

De landbouwministers willen die vrijheid verder uitbreiden naar de voorwaarden waaronder boeren steun ontvangen. Een deel van die wensen is begrijpelijk. Zuid-Europese landen kennen bijvoorbeeld relatief veel deeltijdboeren, terwijl waterkwaliteit elders een belangrijk beleidsdoel is. Dit maakt het lastig om uniform beleid te maken.

De keerzijde daarvan is dat vergelijkbare boeren in de EU te maken kunnen krijgen met verschillende voorwaarden en steunbedragen. Een lidstaat kan milieueisen versoepelen of meer nationaal geld beschikbaar stellen om de concurrentiepositie van de eigen landbouw te versterken. Het gelijke speelveld op de Europese interne markt komt daardoor onder druk te staan.

Boerenorganisatie Copa-Cogeca waarschuwt voor extra controles, sancties en onzekerheid. De organisatie vindt het bovendien problematisch dat het akkoord is gesloten terwijl de omvang van het landbouwbudget nog onbekend is. Desondanks ziet zij ook voordelen rond subsidiabele hectares, actieve landbouwers en inkomenssteun.

Concurrentie op milieu

Milieuorganisaties wijzen op het risico van een concurrentieslag tussen lidstaten die een neerwaartse invloed kan hebben op natuur en milieu. Steun voor biologische landbouw, klimaatadaptatie en verzekeringen worden volgens het akkoord tussen de landbouwministers vrijwillig. Organisaties voor biologische landbouw en dierenwelzijn vrezen een lager Europees ambitieniveau.

Het akkoord van de landbouwministers is slechts een tussenstap. Het Europees Parlement moet zijn positie nog bepalen. Daarna onderhandelen het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie in de triloog over de definitieve wetteksten voor het nieuwe GLB.

De uitkomst van de triloog wordt mede bepaald door het nieuwe EU-meerjarenbegroting. Die onderhandelingen verlopen uiterst stroef. Nederland is samen met andere noordwestelijke lidstaten voorstander van een forse krimp van het EU-budget. Zuidelijke en oostelijke EU-landen zijn daar fel tegen. Pas als die discussie is beslecht, wordt duidelijk hoeveel budget er werkelijk beschikbaar komt voor ondersteuning van onder meer de milieuopgaven van de Europese landbouw.

Lees ook: EU-landbouwministers eens over kaders nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

Het definitieve GBL-akkoord daarna zal bepalen of meer nationale vrijheid praktische voordelen voor boeren oplevert of dat het zal leiden tot versnippering, concurrentieverstoring en een GLB dat vooral in naam nog gemeenschappelijk is.