‘Geld dat nu ligt te verstoffen, kan duizenden boeren helpen verduurzamen’

Het fonds voor vergistingscoöperaties moet de hoge kosten in de opstartfase van deze initiatieven opvangen. De financiering voor emissiereducties gaat gelden voor innovaties die zich nog niet hebben bewezen. ‘We willen hierin meer doorbraken forceren’, licht Boddeüs toe.

Wat is de aanleiding voor deze nieuwe fondsen?

‘Mestvergistingscoöperaties kunnen een grote bijdrage leveren aan het terugdringen van de ammoniakemissie. Op de achtergrond speelt ook de bijmengplicht voor groen gas die het kabinet voorbereidt. Het tweede fonds is bedoeld voor innovaties gericht op emissiereductie die tegelijkertijd ook bijdragen aan een duurzame veehouderij. We willen niet dat boeren later opnieuw moeten investeren.’

Zijn ze aantrekkelijker dan gangbare leningen?

‘Ja, we nemen een onzekerheid bij de boer weg. Een innovatie of de ontwikkelkosten daarvan zijn doorgaans niet financierbaar. Het bijzondere bij beide nieuwe fondsen is dat wanneer het niet komt tot een goed verdienmodel, de lening kan worden kwijtgescholden. We zijn de fondsen nu aan het uitwerken. Ze worden naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 opengesteld.’

Het innovatiefonds gaat dus ook nog niet bewezen innovaties financieren?

‘Klopt. Dat is nodig om innovaties aan te jagen. Het is daarbij geen voorwaarde dat een innovatie op de RAV (Regeling ammoniak en veehouderij)-lijst moet staan. Een boer of ontwikkelaar met een nieuw systeem kan dus ook in aanmerking komen, mits het plan aan de voorwaarden voldoet en de innovatie de uitstoot op een duurzame manier probeert te beperken.’

Dick Boddeüs en het Nationaal Groenfonds
Dick Boddeüs is al zo’n negen jaar verbonden aan het Nationaal Groenfonds, waar ook het Investeringsfonds Duurzame Landbouw onder valt. Daarvoor was hij werkzaam bij onder meer Rabobank, Triodos Bank en een investeringsfonds voor sociale ondernemingen in Australië. Het Nationaal Groenfonds werd in 1994 opgericht door het toenmalige ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de provincies voor financiering en realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur en het beheren van overheidsgelden voor natuur- en landschapsontwikkeling. Het werkterrein is later verbreed van alleen natuur naar landbouw, water, voedsel en natuur.

Waarom neemt u die gok?

‘U noemt het een gok, ik noem het ondersteunen van koplopers, omdat innovatie anders niet van de grond komt. Investeren in onderzoek en ontwikkeling betekent altijd dat je niet vooraf weet of er een doorbraak volgt. Toch moet je die ontwikkeling aanjagen als je oplossingen wilt vinden voor de uitdagingen in de land- en tuinbouw. Een beoordelingscommissie kijkt naar de plannen. Maar als alle risico’s vooraf moeten zijn verdwenen, krijg je geen innovatie.’

U pleit voor meer financiering vanuit het Nationaal Groenfonds in plaats van subsidies. Waarom?

‘Als tegenover een investering een verdienmodel staat, kun je die investering financieren. Dan is een subsidie weggegooid geld. Belangrijk is ook dat de leningen uit het fonds weer terugkomen en opnieuw ingezet kunnen worden. Naast kapitaal brengen wij ook kennis en contacten in de keten mee. En we houden contact met de ondernemer over de ontwikkeling van het bedrijf.’

Het kwijtschelden van een lening kan politiek gevoelig liggen. Wat is uw visie daarop?

‘Dat is begrijpelijk, want het gaat om gemeenschapsgeld. Maar innovatie betekent per definitie dat je vooraf niet zeker weet of een techniek gaat werken. Je hebt koplopers nodig die het in de praktijk durven toe te passen. Zonder onderzoek en praktijkervaring komen we niet tot nieuwe oplossingen. Daar komt nog iets bij. Agrariërs worden in talkshows soms weggezet als subsidieslurpers. Juist een financieringsmodel laat zien dat boeren en tuinders bereid zijn en in staat zijn om verantwoordelijkheid te nemen en geld terug te betalen.’

Het Nationaal Groenfonds heeft als doel om duizend boeren te helpen verduurzamen. Lukt dat met het huidige budget?

‘Op dit moment zijn vanuit het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL) zo’n tweehonderd boeren geholpen. Met het budget van 160 miljoen euro kunnen we ongeveer vierhonderd boeren helpen. We vragen het kabinet om het budget op te hogen naar 500 miljoen euro. Daarmee komt het doel van duizend boeren in zicht, waarna de gelden weer opnieuw ingezet kunnen worden voor nog eens duizend boeren.’

Waar moet dat geld vandaan komen?

'Dat geld hoeft niet per se uit een nieuwe begrotingspost te komen. Je kunt ook kijken naar regelingen die onvoldoende worden benut. Een voorbeeld is de Subsidieregeling voor Extensivering Melkveehouderij. Die is totaal niet populair, maar er ligt wel 627 miljoen euro voor subsidies op de plank te verstoffen. In plaats van de regeling telkens langer open te stellen, kan een deel van dat geld naar het IDL. Het geld behoudt dan het doel stikstofreductie, maar wordt via financiering voor meer boeren veel vaker ingezet.’

Welke rol ziet u voor het Nationaal Groenfonds voor boeren die in een zonering gaan vallen?

‘Boeren in de zonering zullen iets moeten veranderen in hun bedrijfsvoering. Het IDL kan bij uitstek ondersteunen bij omschakelen, extensiveren of ontwikkelen van een ander verdienmodel. Het fonds financiert geen grond, maar dat hoeft geen blokkade te zijn. Een reguliere bank kan daarbij instappen als co-financier.’

Is er een kennisgebrek bij politiek en ambtenarij over wat het Nationaal Groenfonds kan bieden?

‘Wij hebben nog wat missiewerk te doen. In de politiek en bij de overheid is er een reflex om in subsidies te denken. De voordelen van financiering zijn minder bekend. Daardoor blijven de mogelijkheden van fondsen als het IDL soms buiten beeld. Op 7 oktober is er een rondetafelgesprek met Kamerleden en dat is een kans om te laten zien hoe wij werken. De resultaten laten volgens mij zien dat er onder boeren behoefte aan is en dat het werkt.’