Grote zorgen en optimisme over natuuropgave herstelpakket

De bewindsman toonde zich tijdens een debat donderdag optimistisch over de haalbaarheid van de natuurdoelen. Volgens deze verordening moeten Europese landen plannen maken om hun natuur in goede staat te herstellen. Van Essen heeft een concept van het Nederlandse plan ingediend bij de Europese Commissie.

Boeren krijgen volgens de minister een belangrijke taak in de uitvoering van die plannen. Dit is ook een uitvloeisel van zijn stikstofpakket. Daarvoor is wel een modernisering nodig van het agrarisch natuurbeheer. ‘Als natuurbeheer een groter deel van het inkomen wordt, dan moet het niet alleen een soort van onkostenvergoeding zijn, maar ook genoeg om er een bedrijfsvoering op te bouwen.’

Gesteggel over PBL-rapport

Het debat begon met gesteggel over het rapport van het Planbureau van de Leefomgeving (PBL) dat even verderop en vrijwel tegelijkertijd werd gepresenteerd in Nieuwspoort. Daaruit blijkt dat de stikstofopgave voor veel boerenbedrijven een onhaalbare kaart zal blijken te zijn. Kamerleden Caroline van der Plas (BBB) en Laura Bromet (PRO) uitten hun ongenoegen over het feit dat de pers wel beschikte - onder embargo – over dit stuk, maar dat de landbouwwoordvoerders in de Tweede Kamer hierover in het ongewisse bleven.

Vanuit de Natuurherstelverordening – Nederland stemde in Brussel zelf tegen dit voorstel – moet er 31 vierkante kilometer natuur bijkomen om bepaalde planten- en diersoorten te beschermen. Dat is 14 vierkante kilometer meer dan in de bestaande plannen. Deels zou dit kunnen in bestaande natuurgebieden.

Uit het conceptnatuurplan dat Nederland in Brussel heeft ingediend, blijkt dat ook voor die bestaande natuur herstelplannen moeten komen, onder meer voor de bescherming van bijen en andere bestuivers. Nieuwe natuur moet onder andere ontstaan door bestaande graslanden te vernatten.

Tijdbom onder platteland

De grote opgave, die doorloopt tot 2050, baart een deel van de Tweede Kamer grote zorgen. BBB blijkt tijdens het debat de felste tegenstander van de Natuurherstelverordening. Het legt volgens van der Plas een ‘tijdbom’ onder het platteland. ‘Het slokt kostbare landbouwgrond op. Het zal de voedselprijzen verder verhogen en zorgen voor nog minder ruimte voor woningbouw.’

Ook andere partijen willen meer duidelijkheid over de economische en maatschappelijke effecten van het natuurplan voordat er definitieve besluiten worden genomen. De kosten voor deze jaren durende hersteloperatie worden door onderzoekers van Berenschot en Arcadis geraamd op circa 76 miljard euro en de maatschappelijke baten op 129 miljard euro.

Geen blanco cheque

Renate den Hollander (VVD) vraagt zich af hoe realistisch dit laatste is. ‘Geef geen blanco cheque zonder een scherpe toets op de baten en de kosten, de regeldruk, juridische gevolgen en uitvoerbaarheid.’ Ook het CDA wil een dergelijke analyse.

ChristenUnie en SGP wijzen op het risico van een verdere juridisering van het natuurbeleid en de gevolgen daarvan voor de vergunningverlening. ‘Het is volstrekt onduidelijk waar we op afkoersen. We willen ons toch niet in deze fuik laten vangen’, zegt André Flach (SGP).

Pieter Grinwis (ChistenUnie) vreest ook juridische consequenties en een nog ‘heftiger stikstofslot’. ‘Straks staan landbouw, woningbouw en natuur weer tegenover elkaar in de rechtszaal.’

Prioriteit herstel bruggen

Kamerleden van PVV en Forum voor Democratie uiten zich nog feller tegen de plannen. Chris Jansen (PVV) noemt ze ‘knettergek’. Hij verwijst onder meer naar het herstel van bruggen en wegen dat volgens hem prioriteit moet krijgen. ‘De kosten komen meteen op het bordje van de landbouw en de baten worden pas in 2050 verwacht.’

Ralf Dekker (Forum voor Democratie) gaf een geschiedenisles waarin hij uitlegde dat de Veluwe is ontstaan door eeuwenlang menselijk handelen. ‘En nu maken we de mens ondergeschikt aan de natuur. Deze Natuurherstelverordening moeten we politiek bestrijden.’

Van Essen kreeg D66, PRO en de Partij voor de Dieren mee in zijn betoog dat de droge zomer aantoont hoe broodnodig natuurherstel is. ‘Dit is in ons eigen belang. De effecten van weersextremen leggen pijnlijk bloot hoe afhankelijk we zijn van de natuur.’

Lees ook: Kamer wil geen aanvullende regels bij uitvoering natuurherstelwet

Voor het natuurherstel is volgens de minister een bredere inzet nodig van agrarisch natuurbeheer op meer hectares landbouwgrond. ‘Daarvoor verhogen we in het stikstofpakket dus ook de budgetten.’

Het definitieve Nederlandse natuurplan laat nog even op zich wachten. Er komen nog inspraakrondes en gesprekken met belangenorganisaties. Een definitieve versie moet voor 1 september 2027 worden opgeleverd. Deze zal ‘realistische en haalbare’ doelen bevatten, zegde Van Essen de bezorgde Kamerleden toe.