‘Met generiek beleid kan plan in prullenbak’

Een belangrijk onderdeel van de voorstellen van de ministeriële taskforce Stikstof is de zonering rond Natura 2000-gebieden. In de wandelgangen wordt gesproken over afstanden van 500 tot 1.000 meter waarbinnen beperkingen gaan gelden voor onder meer gewasbescherming, stikstofemissie en grondwateronttrekkingen. Voor gebieden waar natuurherstel het urgentst is, zal de grootste zone gelden.

De verwachting is dat er vooral rond de Veluwe en de Peel stevige opgaves komen te liggen. Agrariërs in die zones krijgen dezelfde opgave voor doelsturing als collega’s die verder van een Natura 2000-gebied boeren, maar moeten samen voor een grotere emissiereductie zorgen. Met gebiedsprocessen, bestaande uit de opties extensiveren, innoveren, verplaatsen of stoppen, moeten de doelen worden bereikt.

Voorzitter Paul Venner van het Meijels Agrarisch Perspectief (MAP) heeft de datum van vrijdag 26 juni 2026 rood omcirkeld. Dan wordt duidelijk of het plan om te kunnen blijven boeren rond De Groote Peel kans van slagen heeft. De groep van vijftien melkveehouders en akkerbouwers aan de zuidelijke zijde van het Natura 2000-gebied nam de vlucht naar voren na een uitspraak van de rechter in 2024. Die stelde Limburg en Noord-Brabant in het gelijk bij hun voornemen om in de bufferzone rond De Groote Peel grondwateronttrekkingen voor beregening aan banden leggen.

Ingrijpende maatregelen

De boeren verenigden zich en maakten een lijvig gebiedsplan met een set ingrijpende maatregelen die perspectief biedt voor de landbouw en natuur. De belangrijkste pijler van het plan van MAP is een grootschalig drainagesysteem als alternatief voor grondwateronttrekkingen. Dat kost naar schatting tussen de 17 en 40 miljoen euro en houdt rekening met de aanwezige melkvee- en akkerbouwbedrijven.

'Het gaat om subirrigatie, oftewel een systeem van peilgestuurde drainage waarmee we oppervlaktewater in het gebied kunnen laten afvoeren', legt MAP-voorzitter Venner uit. 'Dit moet zorgen voor een stabiele grondwaterstand en voldoende tegendruk aan het natuurgebied.'

MAP heeft haar huiswerk gedaan. ‘Er komt 300 miljoen euro vanuit de overheid naar Brabant en Limburg voor maatregelen rondom De Groote Peel’, geeft Venner aan. ‘Daarvoor zijn verschillende projecten ingediend, met ons plan als een van de Limburgse projecten. Over een paar weken is duidelijk of en welk budget er is voor de uitvoering. Daarna willen we zo snel mogelijk van start.’

30 miljoen euro

Het grondverzet en draineren van de percelen neemt met 30 miljoen euro de grootste hap uit het benodigde budget. Venner: ‘Het gaat om 650 hectare, waarvan 200 hectare aan extensivering van melkveebedrijven aan de rand van de Groote Peel. Dat is dus grasland met een minimale toepassing van gewasbescherming en kunstmest.’

De opties zijn dat provincie Limburg gronden aankoopt en verpacht aan melkveehouders, of dat de gronden worden afgewaardeerd met compensatie van de overheid. ‘Hier gaat ook veel geld aan op: tussen de 10 en 15 miljoen euro’, aldus Venner.

Voor het overige deel, zo’n 450 hectare aan akkerbouwpercelen, wil MAP dus een grootschalig peilgestuurd drainagenetwerk laten aanleggen. ‘De aanvoer komt vanuit de Noordervaart en nieuw te graven sloten leiden het water naar de percelen’, licht Venner toe.

Stikstof geen probleem

Wat stikstofmaatregelen betreft maakt de MAP-voorzitter zich niet druk. ‘Ons project gaat niet over stikstof. Dat is in dit gebied geen probleem meer, want er zijn de laatste jaren al veel bedrijven gestopt.’

Het gaat hier om grondwater en gewasbescherming, benadrukt MAP. ‘Als het kabinet generiek beleid wil voor alle zoneringsgebieden in Nederland, kunnen wij ons plan in de prullenbak gooien. Je kunt simpelweg geen akkerbouwbedrijf runnen zonder het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en zoet water.’

In haar gebiedsplan beschrijft MAP dan ook de mogelijkheden om het middelengebruik te minimaliseren. Bijvoorbeeld via Integrated Crop Management, oftewel een combinatie van spotspraying en een raamwerk voor een systematische aanpak van ziekten, plagen en onkruiden. ‘Alleen al met spotsprayen bespaar je netto 90 procent aan middelen’, stelt Venner. ‘En er is geen drift, want het spuiten gebeurt onder een kap. Met de technieken van vandaag de dag is veel mogelijk.’

Plannen van agrariërs

Het initiatief van de agrariërs is vanaf het begin ondersteund door waterschap Limburg, dat bij groen licht uit Den Haag als uitvoerder zal optreden. 'Als overheden kunnen we wel plannen bedenken, maar het is veel beter als de agrariërs zich samenpakken en plannen maken.’

Want de agrarisch ondernemers kennen het gebied en weten wat er nodig is, aldus Chrit Wolfhagen, lid van het dagelijks bestuur van waterschap Limburg. 'Dit is precies hoe wij willen werken. Gebiedsgericht en samen met de mensen die hier ondernemen en wonen.’

Alle ballen op peilgestuurd draineren
Limburg en Noord-Brabant willen geen vrijstelling van vergunningplicht meer geven voor grondwateronttrekking in de bufferzones voor de beregening bij open teelten. De rechter ging daar in juni 2024 in mee. Dat betekent dat boeren die percelen met grondwater willen beregenen in droge periodes mogelijk een natuurvergunning moeten aanvragen. Een uitgezonderd geldt voor putten die voor 10 juni 1994 zijn geslagen.
Vijftien agrarisch ondernemers met ligging aan de Limburgse kant van de Groote Peel verenigden zich in het Meijels Agrarisch Perspectief (MAP). In een gebiedsplan beschrijven ze de maatregelen die moeten worden genomen om de boeren perspectief te bieden en de natuur ontlasten. Het belangrijkste onderdeel is grootschalige peilgestuurde drainage met water uit de Noordervaart. Via een nog aan te leggen slotenstelsel moet grofweg 450 hectare aan akkerbouwpercelen worden gedraineerd.