Lage CO2-voetafdruk zegt bij substraat niet alles over duurzaamheid

Het onderzoek van WUR laat zien dat alternatieven voor turf op andere milieueffecten juist minder gunstig kunnen scoren. Een nieuwe, geharmoniseerde dataset moet bedrijven, onderzoekers en beleidsmakers helpen grondstoffen en mengsels beter te vergelijken.

Vanwege de hoge CO2-voetafdruk en de schade aan de natuur die ontstaat bij veenafgraving staat turf onder druk. Turf is een belangrijk onderdeel in substraat, net als kokosvezel, houtvezel of steenwol. Volgens WUR werd in 2022 ongeveer 116 miljoen kubieke meter groeimedia gebruikt. De verwachting is dat de vraag richting 2050 2,5 tot 2,9 keer zo groot wordt.

Valkuil

Als alternatief voor turf worden regelmatig hernieuwbare grondstoffen als kokosvezel en compost genoemd. ‘Het is gemakkelijk om in de valkuil van de een-op-eenvervanging te stappen’, beredeneert Weststrate. Een materiaal met een slechte reputatie wordt vervangen door materiaal met een groenere uitstraling. Maar het onderzoek laat zien dat vervangen niet automatisch verduurzaming betekent.’

Volgens de onderzoeker is kokosvezel daar een voorbeeld van. Op het eerste gezicht lijkt de klimaatschade bij dit product aanzienlijk minder dan die van turf, maar de milieu-impact van kokosvezel zit niet alleen in het materiaal zelf. Bij de beoordeling tellen ook de teelt van kokosnoten, de verwerking en het transport naar Europa mee. Deze handelingen zorgen voor verzuring, nutriëntenbelasting en luchtverontreiniging.

Andere milieueffecten

Bij complete substraatmengsels is eenzelfde resultaat zichtbaar. Bij vier van de zeven onderzochte toepassingsgroepen veranderde de rangorde van mengsels wanneer naast klimaatverandering ook andere milieueffecten werden meegenomen. Als voorbeeld: bij mengsels voor de teelt van vruchtgroenten had één mengsel die voor de helft bestond uit turf de hoogste klimaatimpact binnen zijn groep, maar tegelijk de laagste milieuscore. Daarbij hadden mengsels met veel kokosvezel juist een lagere klimaatimpact, maar een hogere totale milieubelasting.

Samen met andere partijen berekende WUR met een levenscyclusanalyse de milieu-impact van twaalf belangrijke grondstoffen en dertig substraatmengsels. Weststrate: ‘Tot dusver waren gegevens over de milieu-impact meestal verspreid over verschillende studies en gebaseerd op uiteenlopende methoden. Daardoor was het lastig om grondstoffen en mengsels eerlijk naast elkaar te zetten. Onze dataset brengt daar verandering in’, verzekert de onderzoeker.

De onderzoeker benadrukt dat uiteindelijk ook telt hoe een mengsel presteert in de kas. ‘Een mengsel dat op papier gunstig scoort, hoeft in de praktijk niet automatisch de beste keuze te zijn. Als het bijvoorbeeld meer water of meststoffen vraagt of minder lang meegaat, kan de totale milieuwinst kleiner worden.’ In de volgende stap van het onderzoek wordt dit nader uitgezocht.