Dikke fractie is heel kansrijk in potgrond

Achtergrond Melkvee Peter van Houweling 27 jan 2026 om 06:30uur

Gescheiden rundveemest bijmengen in potgrond in de boomkwekerij is heel kansrijk. Dat stellen betrokkenen uit beide sectoren en potgrondbedrijf Culvita, die hier onderzoek naar doen in het Groene Hart. De nadelen zijn te tackelen.

Bij de productie van potgrond wordt al jaren gezocht naar alternatieven zonder veen of turf.

In veel tuinbouwsectoren wordt vanouds veen gebruikt in potgrond. Maar veen, of turf, ligt onder vuur. De turfwinning beschadigt natuurgebieden en stoot veel CO2 uit. Het draagt daarmee bij aan klimaatverandering. Daarom hebben veertien partijen, waaronder het bedrijfsleven, in 2022 een convenant getekend met als doel de milieu-impact van substraten als potgrond terug te brengen en in 2050 CO2-neutraal te zijn.

De boomkwekerij, verenigd in Greenport Boskoop, onderzoekt al een paar jaar alternatieven voor veen in potgrond. De greenport heeft onder andere Delphy gevraagd om onderzoek te doen naar de toepassing van lokale reststromen in potgrondmengsels.

Een daarvan is gedroogde rundveemest, de dikke fractie. De boomteeltregio ligt immers midden in het Groene Hart, waar de melkveehouderij de grootste sector is. De greenport wil komen tot het streekproduct Boskoopse potgrond.

Het is niet de oplossing, maar het kan een stukje van de oplossing zijn

Kees Captein, voorzitter LTO Noord-afdeling Groene Hart

Tegelijkertijd ziet de melkveehouderij in de regio een mestoverschot ontstaan nu de derogatie verdwijnt. Dat loopt op tot gemiddeld 1.500 kubieke meter per bedrijf, vertelt voorzitter Kees Captein van LTO Noord-afdeling Groene Hart. Hij ziet bijmenging van de dikke fractie in potgrond als alternatieve afzetmogelijkheid voor mest. 'De ene sector heeft een probleem, de andere sector heeft een probleem. Het is mooi als je elkaar kunt helpen.'

Potgrondbedrijf Culvita in Hazerswoude-Rijndijk, grenzend aan Boskoop, doet al op kleine schaal onderzoek naar bijmenging van gedroogde mest in potgrond. Het is wettelijk toegestaan om 10 procent dikke fractie bij te mengen. Culvita levert als proef potgrondmengsels met 15 tot 20 procent dikke fractie aan enkele Boskoopse kwekers.

Drie stappen

Uit proeven van Culvita en Delphy blijkt dat dit teelttechnisch geen problemen oplevert. Maar uitbreiding naar een grotere schaal kent nog verschillende hobbels, zowel aan de veehouderijkant als aan de boomkwekerskant. Zo moet rundveemest drie stappen ondergaan voordat deze geschikt is om bij te mengen. De eerste stap is mestscheiding. Diverse veehouders laten dat al doen, meestal door een mobiele mestscheider die in de regio beschikbaar is.

Uitdaging is dat de veehouder opslag moet hebben voor de dunne fractie die overblijft en dat Eurofins bij elke mestscheiding aanwezig moet zijn om te garanderen dat het scheiden en het transport volgens de regels verlopen. Het zou praktische voordelen hebben als mest van melkveebedrijven op één locatie gescheiden kan worden. Dat geldt nog meer voor mest hygiëniseren, omdat de benodigde installaties niet mobiel zijn. Hygiëniseren is vooral om ziektekiemen te doden.

De derde stap is de gehygiëniseerde dikke fractie verwerken in potgrond. Culvita heeft daar ervaring mee. De Boskoopse kwekers die als proef de potgrond met dikke fractie gebruiken, zijn er positief over, vertelt Ton van Wetten van Culvita. 'Voor hen is het al de standaard.' De mest komt overigens nog niet uit de regio, maar uit Noord-Brabant.

Geen gelopen race

Greenport Boskoop heeft Delphy onderzoek laten doen naar potgrond met dikke fractie. De eerste resultaten laten zien dat dit heel kansrijk is, vertelt Harmen van Dam van Greenport Boskoop. Maar het is nog geen gelopen race, want de potgrond moet een constante kwaliteit hebben en fytosanitair veilig zijn. Zowel veehouders als kwekers moeten daarvoor hun bedrijfsvoering aanpassen.

Het is ook van belang dat de potgrond met dikke fractie het Regeling HandelsPotgronden (RHP)-certificaat krijgt. Dat biedt afnemers zekerheid over de kwaliteit en veiligheid. Ook vergroot het de afzetmarkt aanzienlijk. Voor verdere opschaling zijn een zorgvuldig proces en het verkrijgen van dit certificaat belangrijk, benadrukt Van Dam. Culvita en Greenport Boskoop zijn hierover in gesprek met RHP.

Tekst gaat verder onder het kader

'Gemeente Alphen aan den Rijn is het oliemannetje'

Alphen aan den Rijn is mede-initiatiefnemer van het project en alle betrokken partijen opereren in die gemeente. CDA-wethouder Relus Breeuwsma hoorde van LTO Noord dat er in het Groene Hart een mestoverschot ontstaat door het verdwijnen van de derogatie. In dezelfde periode bracht hij een werkbezoek aan Culvita en zag hij een oplossing in de regio. Ook met mest uit de regio. 'Wij willen partijen bij elkaar brengen. Greenport Boskoop overlegt niet automatisch met de melkveehouderij. Het is bijzonder dat dit nu gebeurt en dat ze elkaar helpen.' De gemeente wil stimuleren en faciliteren, zegt de wethouder. 'Als dikke fractie in potgrond een goede optie is, komt straks ook de vergunningverlening, onder andere voor mest scheiden en hygiëniseren. Dat moet goed geregeld zijn. Als dat geregeld is, kan het een reden zijn voor een bank om te financieren. Gelukkig is Rabobank erg betrokken. Bovendien ben ik als wethouder bezorgd dat de afzet van het mestoverschot veel bewegingen van zwaar vrachtverkeer zal geven op de plattelandswegen.' Voorzitter Kees Captein van LTO Noord-afdeling Groene Hart: 'De gemeente is het oliemannetje. Het helpt wel als je met elkaar in gesprek bent.'

Alle betrokkenen zien bijmengen als kansrijk. Captein: 'Het is niet de oplossing, maar het kan wel een stukje van de oplossing zijn. Per bedrijf gaat het misschien om 100 tot 200 ton dikke fractie. Er zijn veel afzetmogelijkheden in het boomkwekerijgebied en de Westlandse glastuinbouw ligt om de hoek. Er kan zeker iets moois uitkomen.'

Van Dam: 'Er is nog wel onderzoek nodig naar voor welke teelten zulke potgrond geschikt is en welke combinaties van grondstoffen het beste mengsel opleveren. Het vraagt ook investeringen en een andere werkwijze bij veehouders en kennisontwikkeling bij boomkwekers.'
Greenport Boskoop heeft een verzoek voor een Europese subsidie ingediend voor 500.000 euro om kennis op te doen voor het hele traject. Van Wetten: 'Als de resultaten uit de proeven positief zijn en we de toestemming van de overheid en de goedkeuring van de RHP hebben, gaat het om veel kuub.'

WUR waarschuwt voor risico's in rapport aan minister Wiersma

Er kleven nog risico's aan het verwerken van dikke fractie in potgrond, staat in een rapport dat Wageningen University & Research (WUR) in december 2025 publiceerde. De instelling deed het onderzoek in opdracht van demissionair landbouwminister Femke Wiersma, die dierlijke mest in potgrond of substraten voor de tuinbouw als een van de oplossingsrichtingen ziet voor het mestoverschot. De onderzoekers constateren dat er technische, juridische en markttechnische beperkingen zijn. Het gaat vooral over te lage gehaltes van gewenste elementen in de dikke fractie en te hoge van ongewenste elementen, zoals kalium en chloor. Ook vormen residuen van diergeneesmiddelen of pathogenen in mest een risico. Volgens Ton van Wetten van Culvita zijn die risico's beperkt. 'Wij zijn er met kwekers al zo'n vijf jaar mee bezig en boomkwekers hebben geen schade door ongewenste stoffen.' Chemicaliën kunnen in mest komen via voetbaden met desinfectiemiddelen en door reinigingsmiddelen. 'We moeten daar rekening mee houden', zegt voorzitter Kees Captein van LTO Noord-afdeling Groene Hart. 'Maar het is op te lossen. Op mijn bedrijf gebruik ik geen voetbad en reinigingsmiddelen kun je scheiden.'