Op pad met de keurmeester: ‘Je zet bij een keuring al je zintuigen in’

‘Hier heb je de beenpijpen, die moet je even over je laarzen heen trekken voordat je het perceel in loopt’, zegt Tom Tesselaar bij aankomst op het eerste te keuren pootgoedperceel. De keurmeester van NAK is scherp op de fytosanitaire eisen. Om verspreiding van plantenziekten en plagen te voorkomen, is bij het betreden van een perceel het dragen van beenpijpen en laarzen vereist. Daarbij is ontsmetten bij wisseling van het bedrijf verplicht.

Zichtbaar geconcentreerd loopt Tesselaar door het gewas in Lemelerveld om de aardappelen te controleren op ziekten, virussen en raszuiverheid. Hij bukt regelmatig, pakt planten die hem opvallen vast en beoordeelt ze kritisch. ‘Als keurmeester zet je al je zintuigen in: je kijkt, ruikt en voelt.’ Ruiken? ‘Ja, bacterieziekten kun je ruiken. Aangetaste knollen of stengels verspreiden dan een rotte, weeïge geur die sterk doet denken aan bedorven vis’, weet Tesselaar.

Volgens hem is ruiken cruciaal, omdat de symptomen van een bacterieziekte sterk lijken op die van een rhizoctonia-infectie. Deze geeft geen specifieke geur af. Ruikt een keurmeester aan een verdachte plant dus niets, dan is de kans groot dat het geen bacterieziekte betreft. ‘Je moet zeker zijn van je zaak. Bacterieziek, een verzamelnaam voor bacteriële infecties, in een perceel kan een reden zijn voor verlaging in pootgoedklasse- of afkeur, dus dat kan grote gevolgen hebben voor de teler.’

NAK hanteert strenge normen voor pootaardappelen. De toleranties verschillen per klasse: van nagenoeg nul procent virus in pre-basis tot enkele procenten in de lagere klassen. Zware afwijkingen, zoals bacterieziek of vermenging, leiden vaak direct tot verlaging in klasse of afkeuring.

Tijdens de veldkeuring dit jaar valt het Tesselaar op dat er meer bacterieziek aanwezig is dan normaal. Officiële cijfers van NAK bevestigen dit. Tot 15 juli, toen de tweede keuring voor 70 procent was afgerond, is 6,8 procent van het pootgoed in klasse verlaagd en 0,6 procent afgekeurd. Voor 56 procent van de gevallen is bacterieziek hiervan de reden. Verder zijn het mozaïekvirus (Y-virus) (32 procent), bladrolvirus (3 procent) en overige ziekten (10 procent) redenen tot verlaging of afkeur.

Nauwkeurig monitoren

In de regel voert NAK in pootgoed minimaal twee veldkeuringen per seizoen uit. De eerste veldkeuring start in de eerste helft van juni, zodra het gewas voldoende is opgekomen. Afhankelijk van het ras, het gewas en de voortgang van het seizoen volgt er meestal nog een tweede en soms een derde beoordeling in de weken erna, om het perceel nauwkeurig te kunnen blijven monitoren.

Voor Tesselaar is de veldkeuring de mooiste periode van het jaar. ‘Het is vaak mooi weer, je ziet de gewassen zich ontwikkelen en je kunt genieten van de buitenlucht’, glimlacht hij. Daarnaast is het volgens hem goed voor je conditie. ‘Twintigduizend stappen per dag is geen uitzondering.’ Verder vindt de keurmeester het fijn dat je lekker je eigen gang kunt gaan en zelf de afspraken en percelen kunt inplannen voor je toegewezen regio.

Het werkgebied van Tesselaar beslaat Overijssel en Drenthe. In deze provincies heeft hij dit jaar verdeeld over twee werkdagen zo’n 240 hectare pootgoed te keuren. In de overige drie werkdagen keurt hij zaaizaad van vooral granen en groenbemesters. Bij de tweede keuring op een donderdagochtend begin juli komt Tesselaar op de percelen van een Overijsselse pootgoedteler weinig afwijkingen tegen.

Afwijkende planten verwijderen

‘In dit perceel zat bij de eerste keuring best wat Y-virus, maar nu vind ik het niet terug’, constateert hij al lopend door het gewas. ‘Dit betekent dat de selecteurs tussen de eerste en tweede keuring goed scherp zijn geweest en de meeste zieke of afwijkende planten eruit hebben getrokken.’ Volgens Tesselaar lukt het de meeste bedrijven om per selectieronde 60 procent van de afwijkende planten eruit te halen. Na drie keer hebben ze 95 procent van de zieke planten wel te pakken.

Als eind augustus pootgoedtelers volop aan het rooien zijn, zit de veldkeuring erop en volgt de nacontrole en de partijkeuringen. Dit loopt door tot eind mei, als de veldkeuring begint. Bij de kwaliteitscontrole bezoekt Tesselaar akkerbouwers, opslagplaatsen en sorteercentra. Hier keurt hij partijen pootgoed op bijvoorbeeld maat, schurft of andere afwijkingen en neemt hij monsters.

Daarbij is het de taak van de keurmeester om te controleren of partijen voldoen aan de strenge nationale en internationale (Europese)-normen. Is alles in orde? Dan geeft Tesselaar de benodigde certificaten af. ‘Het mooie is dat je het hele jaar dezelfde partijen volgt en je daardoor een goed beeld kunt vormen’, besluit de NAK-controleur.

Tom Tesselaar werkte in het verleden al zes jaar als keurmeester bij NAK. Na twee jaar te hebben gewerkt in de buitendienst bij pootgoedhandelshuis Europlant, keerde hij vorige maand terug bij NAK. Drie dagen per week keurt hij zaaizaad van vooral granen en groenbemesters en de overige twee dagen is hij actief in het pootgoed. Alle artikelen in de serie ‘De Erfbetreder’ vind je op onze verzamelpagina.