Inkomen extensief en intensief melkveebedrijf onder druk door stikstofmaatregelen

In de uitgebreide studie Melken met perspectief in 2030 zijn zes soorten melkveebedrijven met elkaar vergeleken. Het gaat om een klein en groot bedrijf in Noordwest-Nederland, een klein, groot extensief en groot intensief bedrijf in Zuidoost-Nederland en een biologisch melkveebedrijf. Voor die bedrijven is berekend wat er gebeurt bij een autonome ontwikkeling op basis van recent beleid zoals vervallen van derogatie, lagere gebruiksnormen voor stikstof in met nutriënten verontreinigde gebieden, een kleinere veestapel en een lager ruweiwitgehalte in het rantsoen.

De onderzoekers vergeleken drie scenario’s: een autonome ontwikkeling, intensieve aanpak op basis van technologie (high) en een extensieve, meer natuurinclusieve aanpak (low). Vervolgens is voor die bedrijven berekend wat er gebeurt bij een high- en een low-scenario. Bij het high-scenario ontwikkelt het bedrijf naar hogere productieniveaus van het vee en de gewassen met gebruik van externe inputs. Voor de bijdrage aan de doelen op gebied van klimaat, water en biodiversiteit investeert het bedrijf in hoogtechnologische middelen om de emissies te verminderen en gebruikt het relatief weinig landbouwgrond waardoor er in theorie ruimte komt voor natuur. Bij het low-scenario gaat de veebezetting omlaag en maakt het bedrijf zo weinig mogelijke gebruik van externe inputs. Voor de bijdrage aan klimaat, water en biodiversiteit investeert het bedrijf in meer grond en eenvoudige technieken en wordt natuur geïntegreerd in de gewasproductie.

Daling door beleid

De recente beleidsmaatregelen zorgen er al voor dat de totale ammoniakuitstoot en het gemiddelde stikstofbodemoverschot met 32 procent daalt van 2022 naar 2030. De gemiddelde CO2-voetafdruk daalt daarbij met 13 procent. Bij zowel de high- als de low-aanpak gaan de emissies verder omlaag Bij de high-aanpak daalt de totale emissie vanuit de stal en op het veld met 48 procent. Bij de low-aanpak is dat effect met een afname van 40 procent minder groot, doordat er in dit scenario een kleiner effect is op de emissies in het veld.

Naast effecten op de emissies hebben de high- en low-aanpak verschillende effecten op bijvoorbeeld landgebruik. Bij de high-aanpak is minder grasland nodig, maar wordt er meer snijmais verbouwd. Er is dan in totaal 75.000 hectare minder grond voor ruwvoerproductie nodig. De bedrijven gebruiken daarbij wel meer krachtvoer. Bij de low-aanpak is er meer weidegang en meer grond in gebruik, ook voor eigen krachtvoerteelt. Het grondgebruik stijgt met 109.000 hectare.

Lagere arbeidsopbrengst

Zowel het de high- als de low-aanpak vergt flinke investeringen en verlaagt de arbeidsopbrengst op de bedrijven fors. In het high-scenario is een totale investering berekend van 4,6 miljard euro in gebouwen, opslagen en installaties. Bij het low-scenario is dat slechts 0,3 miljard euro, maar is maximaal 7,4 miljard euro nodig voor extra grond. Zonder extra subsidies en duurzaamheidspremies gaat de arbeidsopbrengst van de melkveebedrijven bij een scenario van 100 procent high met 240 miljoen euro onderuit. Bij 100 procent low is dat ruim het dubbele met 487 miljoen euro.

Bij de inzet van GLB-premies, duurzaamheidstoeslagen en dergelijke daalt de arbeidsopbrengst minder hard. Bij de high-aanpak is de daling dan in totaal 175 miljoen euro. Bij het low-scenario is het dan 300 miljoen euro. Het low-scenario is afhankelijker van premies en toeslagen.

De totale melkproductie van de sectoren verschilt uiteraard ook. In het high-scenario is de totale melkproductie 14,4 miljard kilo melk, in het low-scenario is dat 11,3 miljard liter. De daling van de arbeidsopbrengst per kilo melk zal in het high-scenario dus kleiner zijn dan in het low-scenario, maar dat is in het rapport niet berekend.

Het rapport sluit af met aanbevelingen om doelstellingen op het gebied van klimaat, water en biodiversiteit te kunnen behalen. Volgens de onderzoekers ligt de meest realistische route in een combinatie van ontwikkelrichtingen. In gemengde scenario’s worden sterke emissiereducties gecombineerd met behoud van belangrijke waarden zoals weidegang, natuurbeheer en een zeker productieniveau. Deze balans lijkt essentieel om zowel milieuresultaten te verbeteren als ongewenste neveneffecten te beperken.