Van Essen biedt weinig speelruimte ondanks felle kritiek Tweede Kamer

Ondanks de steun zijn ook veel partijen kritisch op de plannen. Ze wijzen bijvoorbeeld naar de zones van 500 en 1.000 meter om zo’n honderd natuurgebieden. Binnen deze zones moet de landbouw sterker verduurzamen dan daarbuiten. Ook de norm van 2,6 grootvee-eenheden (GVE) per hectare staat veel partijen tegen. Een aantal partijen wil de plannen daarom bijsturen, afzwakken of helemaal van tafel vegen.

BBB-Kamerlid Caroline van der Plas is voorstander van het laatste. Ze noemt de aanpak een ‘frontale aanval’ op de boeren en verwijt het kabinet alsnog de halvering van de veestapel door te voeren: ‘De agenda van Tjeerd de Groot.’

Volgens Van der Plas hebben duizenden boeren op vrijdag 26 juni, toen de Kamerbrief met de kabinetsplannen verscheen, een 'doodvonnis' gekregen. In het perspectief dat de overheid boeren wil bieden, heeft de BBB-politicus weinig fiducie. ‘De rekening komt op het bord van de ondernemers.’

SGP-Kamerlid André Flach zet vraagtekens bij het uitgangspunt dat door emissiereductie de natuur zal herstellen. Hij waarschuwt het kabinet ‘niet te gokken met familiebedrijven zonder de garantie op geborgd natuurherstel dat de vergunningverlening kan lostrekken’.

Zowel Pieter Grinwis (ChristenUnie), Maarten Goudzwaard (JA21) als Flach hebben grote moeite met de GVE-norm. De SGP’er noemt het ‘een graat in de keel’. Grondgebondenheid heeft volgens deze Kamerleden geen link met stikstof of natuurherstel, waarvoor het pakket van Van Essen is bedoeld.

‘Dit is de uitvoering van de halvering van de veestapel’, suggereert Flach. ‘Als we belijden dat met doelsturing boeren het met hun vakmanschap moet doen, waarom kom je dan met deze norm.’

De Kamerleden van de oppositie vinden dat vertegenwoordigers van de coalitiepartijen D66, VVD en CDA heel wat uit te leggen hebben. Want wat draagt bijvoorbeeld een GVE-norm bij aan de stikstofreductie?

D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt erkent dat de GVE-norm gericht is op schoner water. Toch vindt zij deze maatregel passend. Het kabinet moet immers ook op dat vlak doelen halen. Podt wil niet met nieuwe maatregelen komen bovenop het stikstofpakket.

‘We willen niet ieder jaar op het erf van de boer staan om te zeggen wat er nu weer moet gebeuren. Je kunt wachten tot het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn klaar is en het dan gaan doen, maar dat vind ik ook niet eerlijk’, verklaart het D66-Kamerlid. ‘Want dan zeg je eigenlijk: we presenteren nu een plan, maar er komt er nog eentje achteraan. Dat vind ik niet fair.’

Zowel Renate den Hollander (VVD) als haar coalitiegenoot Jan Arie Koorevaar (CDA) krijgt de vraag of het stikstofpakket de vergunningen weer op gang brengt. Beiden denken van wel, maar bieden geen garanties. ‘Ik vertrouw erop dat er een pakket ligt dat Nederland van het vergunningenslot gaat halen’, zegt Den Hollander. ‘En ik sta daarvoor.’

Samenhangend pakket

Een aantal oppositiepartijen vraagt Van Essen om de plannen aan te passen of af te zwakken. Van Essen wimpelt die suggesties resoluut af. Hij geeft geen speelruimte om te onderhandelen. ‘Het is een samenhangend pakket. Haal je er iets uit, dan is de balans zoek.’

De minister erkent dat de plannen bij boeren pijn doen. ‘In het pakket zitten moeilijke en ingrijpende keuzes’, zegt hij. ‘Toch maken we die keuzes, want we weten: wil je van het slot, dan moet je knopen doorhakken. Alleen zo doorbreken we stilstand.’

Bij de zonering staat de de deur voor aanpassing wel op een kier, zo blijkt tijdens het debat. Het kabinet heeft vijftien natuurgebieden waar een zone van 1.000 meter wordt gehanteerd. Binnen die zone zijn extra inspanningen nodig om de stikstofemissie te reduceren.

Omwisselbesluit

Het kabinet wil met provincies en maatschappelijke partijen in gesprek gaan over de invulling van deze zones en de landbouw die daar mogelijk is. Het kabinet wil daarbij ruimte bieden voor gebiedseigen oplossingen ‘zoals een omwisselbesluit’, zegt Van Essen.

Als voorbeeld noemt de minister de Veluwe, waar op basis van de Aanpak Veluwe niet langer wordt gekozen voor een 1.000 meterzone, maar voor een 500 meterzone en andere aanvullende gebiedsgerichte maatregelen. ‘Deze omwisselbesluiten voldoen aan eenzelfde mate van borging en doelbereik met dezelfde financiële middelen als de zoneringsregels’, verduidelijkt Van Essen.

Verder stelt de minister dat de zones van 1.000 meter noodzakelijk zijn. ‘We kiezen voor 1.000 meterzones bij natuurgebieden die het zwaarst overbelast zijn. In zones van 0 tot 500 meter kunnen we de meeste reductie behalen van stikstof die op het natuurgebied neerslaat. Maar we weten ook dat we in de zone van 500 tot 1.000 meter nog steeds heel effectief stikstof kunnen reduceren. Daarom kiezen we op sommige plekken daarvoor.’

Boeren in de zones krijgen een hogere opgave om emissie te reduceren. Zij moeten extensiveren of omschakelen. ‘De reductie in deze zones hebben we gezet op percentages en bereik waarop landbouw mogelijk blijft’, licht Van Essen toe. Hij erkent dat boeren daarvoor wel bepaalde stappen moeten nemen.

De minister wil de extensivering in de zones ondersteunen. Het kabinet trekt daarvoor 9 miljard euro uit. Van Essen zegt het belangrijk te vinden dat bedrijven op deze plekken een goed verdienmodel houden, bijvoorbeeld met andere soorten landbouw of neventakken. Hij wil deze boeren niet verplichten om te schakelen naar biologische landbouw. ‘Ondernemers moeten zelf de keuzes maken voor hun bedrijf.’

Fosfaatrechten

Daarnaast gaat Van Essen in op een aantal vragen uit de Kamer. Hij verklaart waarom een stalnorm is gebaseerd op fosfaatrechten en niet op bijvoorbeeld de oppervlakte van een bedrijf. De reden daarvoor is dat het aantal fosfaatrechten een maximum heeft en een oppervlakte praktisch gezien niet.

Kritische Kamerleden vragen ook waarom veldemissies niet worden meegenomen in de plannen. Dat heeft een praktische oorzaak. De meting is complex omdat veel factoren van invloed zijn, stelt de minister. ‘Als op enig moment blijkt dat het mogelijk is om veldemissies onderdeel van doelsturing te maken, dan gaan we daarmee aan de slag.’

Met de steun van PRO weet het kabinet zich voorlopig verzekerd van een meerderheid in Tweede Kamer, maar nog niet in de Eerste Kamer. Van Essen kan daarmee verder met de uitwerking het stikstofpakket. Hij moet daarin partijen als JA21 of ChristenUnie tegemoetkomen voor een meerderheid in de Senaat. Na de zomer volgen wetgevingsdebatten over deelonderwerpen als de rekenkundige ondergrens en grondgebondenheid. Met het oog op de vorige week geuite kritiek beloven dat weer felle debatten te worden.

‘GVE-norm is verdwaald in de Kamerbief’

Dat er een norm voor grondgebondenheid is opgenomen in de stikstofplannen van het kabinet, is voor ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis onbegrijpelijk. Desondanks ging zijn aandacht in het stikstofdebat vooral naar de gevolgen van de zonering.

De GVE-norm die het kabinet wil invoeren, hoort niet thuis in een stikstofpakket, stelt Grinwis voorafgaand aan het debat. ‘Dat heeft niets met stikstof te maken, dus dat is verdwaald in de brief. Het hoort daar niet thuis.’

Tijdens het debat noemde het Kamerlid de GVE-norm een vorm van structuurbeleid. Volgens hem is de verbinding tussen koeien en grasland belangrijk om te voorkomen dat we niet net als in de Verenigde Staten grote industriële melkveehouderijen krijgen. Met natuurbescherming heeft een graslandnorm volgens hem geen relatie.

De zoneringsmaatregelen en generieke maatregelen in het pakket van Van Essen gaan Grinwis ook veel te ver. Die moeten 42 tot 46 procent reductie opleveren. Het Kamerlid denkt dat het met 30 tot 35 procent ook wel lukt om de vergunningverlening los te trekken. ‘Waarom zulke verstrekkende maatregelen, terwijl het vanuit de gebieden vaak niet nodig is?’ Grinwis wil zijn eigen wetsvoorstel dat streeft naar een norm van 4 GVE per hectare opleveren voor het definitieve voorstel voor grondgebondenheid waarmee Van Essen dit najaar komt.

‘Geen steun als er niet wordt bewogen’

JA21-Kamerlid Maarten Goudzwaard had in het stikstofdebat lang een bereidwillige houding ten opzichte van de kabinetsplannen. Nadat bleek dat landbouwminister Jaimi van Essen onvoldoende wilde bewegen, zegde hij de steun aan het stikstofpakket op.

‘Wij hebben zelf in ons verkiezingsprogramma ook zoneringen genoemd. Maar dit zijn er heel veel en ze zijn enorm breed. Die 1.000 meter kan ik niet volgen’, zei Goudzwaard voorafgaand aan het stikstofdebat. Ook de strenge norm voor grondgebondenheid is voor zijn partij een struikelblok. ‘Wij stellen ons constructief op, constructief rechts. Wij slaan niet meteen de deur dicht, zoals Jesse Klaver (PRO) het doet. Er hoeft maar iets te gebeuren en je kunt onze steun verliezen. ‘

Ook Goudzwaard wil het stikstofslot opheffen en erkent dat daarvoor maatregelen nodig zijn. ‘Want het treft niet alleen boeren, maar ook de industrie en transportsector.’ Tijdens het debat zoekt hij naar ruimte in de kabinetsplannen. Dat ook extensieve boeren op termijn gedwongen worden om fors te investeren in nieuwe stallen, is voor hem een groot bezwaar.

Na middernacht volgt de vraag of Goudzwaard het voorstel gaat steunen. ‘Ik heb in mijn betoog aangegeven dat JA21 het niet kan steunen als er geen millimeter wordt bewogen. Dan zijn wij het niet eens met het voorstel zoals dat nu wordt gepresenteerd’, luidt zijn antwoord.

‘Laten we nu gewoon eens beginnen’

PRO, de partij van Kamerlid Laura Bromet, bepaalde de sfeer van het stikstofdebat door vooraf steun te koppelen aan de eis dat het voorstel van landbouwminister Jaimi van Essen op geen enkel punt wordt afgezwakt.

Het standpunt van haar partij maakte Bromet tot voornaamste doel van de rechtse oppositiepartijen. Caroline van der Plas (BBB) en André Flach (SGP) ‘griezelen’ van de gedachte dat het kabinet in het stikstofdossier steun over links verwerft.

Dat PRO-leider Jesse Klaver het dossier alleen wil steunen op voorwaarde dat maatregelen niet worden aangepast, noemt Van der Plas ‘dictatoriaal’. Bromet pareert deze sneer. ‘Vroeger noemde je dat gewoon een partijstandpunt.’

Het plan van het kabinet is volgens het PRO-Kamerlid op punten ambitieuzer dan dat van haar eigen partij. ‘Het is een compromis van drie partijen. Daar geven wij een ‘oké’ aan, maar dan moet je er niets meer aan veranderen. Wij willen een einde aan deze al zeven jaar durende discussie.’

PRO geeft vooral steun aan het plan omdat er moet worden gestart met een oplossing, zegt Bromet. ‘Het perfecte plan bestaat niet. Laten we nou eens stoppen met dit debat. Laten we nu gewoon eens beginnen. Dat is ook precies de overweging geweest voor PRO om te zeggen: we gaan dit steunen, maar we willen het niet verder afzwakken. We willen uit het rondje dat nu al zeven jaar wordt gedraaid.’

Volg de laatste berichtgeving over het stikstofpakket van het kabinet op onze themapagina