‘Biologisch is niet wat we doen, maar hoe we het doen’

Harold van Vilsteren (60) nam in 1998 de boerderij Het Rode Huis aan de rand van Zwolle van zijn vader over. ‘In 1985 ben ik met mijn vader in maatschap gegaan en zijn we gegroeid in aantal dieren’, steekt hij van wal. ‘Inmiddels telt het bedrijf 120 melkkoeien met 75 stuks bijbehorend jongvee. De overstap naar biologisch hebben we in 2015 gemaakt.’

Die omschakeling naar biologisch was voor Van Vilsteren een logische stap. ‘Het is eigenlijk langzaam zo gegroeid en ik kon mij altijd al heel goed vinden in de principes van biologisch. Zo deed ik al niet aan chemische onkruidbestrijding en droogzetten met antibiotica. En de biologische melkprijs is vrij stabiel, wat omschakeling ook aantrekkelijk maakt.’

Het laatste zetje dat nodig was om de overstap naar biologisch te maken, was een situatie rondom zijn grond. ‘In 2015 stond ik op het punt om 8 hectare kwijt te raken, tenzij ik biologisch zou worden. Door de overstap te maken, kon ik niet alleen die 8 hectare behouden, maar kwam er ook nog eens extra grond vrij dicht bij huis.’

Kans meteen aangepakt

Zoon en bedrijfsopvolger Timo voegt toe dat hun visie en werkwijze al pasten binnen het biologische keurmerk: ‘Het kwam op ons pad en we zagen het als een kans, die we met beide handen hebben aangepakt’, aldus de jonge boer. Hij legt uit dat voor hem de nadruk niet zozeer op het keurmerk ligt, maar meer op het naleven van de biologische principes. ‘De essentie zit niet in de certificering, maar juist in het toepassen van de biologische uitgangspunten die goed passen bij onze bedrijfsvoering. Biologisch is niet wat we doen, maar hoe we het doen.’

Samenwerken met de bodem is een belangrijk uitgangspunt. ‘Ik zie de boerderij als een ecosysteem en ben ervan overtuigd dat de bodem de basis is. Daarom zetten we in op bodemverbetering’, licht Timo van Vilsteren toe. Dat doen vader en zoon onder andere door sommige delen van het land minder intensief te beheren. ‘We pachten grond van de Stadslanderijen en laten daar stroken staan, die we in juni maaien. Langs de slootkanten maaien we bovendien altijd afwisselend de ene en de andere kant. En als we een nest tegenkomen, bewegen we daar uiteraard ruim omheen’, zegt Harold van Vilsteren.

Vorig jaar was de voeropbrengst wel een probleem. De Overijsselse veehouder moest daardoor voer aankopen. ‘Dit kwam mede omdat we bijna geen mais meer verbouwen. Mais past vaak niet goed in ons bouwplan en daarbij zijn we van mening dat mais geen groot deel moet uitmaken van een gezond rantsoen.’

Ook de droogte van vorig jaar heeft de opbrengst beïnvloed, denkt Timo van Vilsteren. Hij maakt zich dan ook zorgen over de klimaatverandering. ‘Ik neem straks de boerderij over. Ik zie de weersveranderingen wel echt als een uitdaging voor de toekomst. De ruwvoeropbrengst hangt volledig af van het weer en het wordt steeds gekker, met heel droge of juist heel natte periodes.’

Stadslanderijen

Het Rode Huis maakt deel uit van de Stadslanderijen, een lokale coöperatie van biologische boeren uit de stadsrand van Zwolle. Het samenwerkingsverband bestaat uit acht bedrijven die gezamenlijk lokaal geproduceerde producten verkopen in vier boerderijwinkels in en rond de stad. De bedrijven zijn divers en variëren van een melkveehouderij en schapenhouderij tot een bloemenpluktuin.

Timo van Vilsteren is, naast de boerderij, ook met een ander concept aangesloten bij de coöperatie. ‘Mijn vader vroeg of ik het niet zag zitten om kippen te houden en de eieren te verkopen in de winkels van de Stadslanderijen. Inmiddels heb ik een mobiele kippenkar met 249 dieren. De eieren verkoop ik onder het concept Pipo Ei.’

De mobiele kippenkar heeft een uitloop en staat in de zomer telkens een week op dezelfde plek. ‘De kippen krabben met hun poten de grond en de mest open, waardoor de mest beter over de bodem wordt verdeeld en het organisch materiaal in de bovenste bodemlaag terechtkomt. Verder laten de kippen zelf ook mest achter die rijk is aan voedingsstoffen als stikstof en fosfor.’ Na een week wordt de kippenkar verplaatst en krijgt de grond minimaal een maand de tijd om tot rust te komen.

De bedrijfsopvolger vond het vroeger al leuk om zijn eigen ding te doen. ‘Ik vind werken met koeien het mooiste dat er is, maar ik wilde ook graag iets voor mezelf hebben’, zegt hij. Het idee van de kippenkar kwam voor hem op het juiste moment. ‘Het past goed bij mijn toekomstvisie. Ik wil vooruit naar vroeger. Toen bestonden boerderijen uit een paar kippen, een paar varkens en een paar koeien. Zo’n systeem in een modern jasje en op moderne schaal heeft naar mijn idee wel toekomst.’

Vier varkens

Naast de melkkoeien en een mobiele kippenkar houdt Timo van Vilsteren daarom ook vier varkens. ‘Varkens kunnen een deel van de grondbewerking overnemen. Dat is misschien wel waar ik in de toekomst naartoe wil’, verduidelijkt hij. De varkens krijgen reststromen van de boerderij, zoals het restvoer van de melkkoeien. ‘Ze vreten ook gewasresten op die zijn achtergebleven op het land. Daarnaast wroeten de varkens, net zoals de kippen, in de grond en mengen ze mest met plantenresten in de bovenste bodemlaag, wat de afbraak van organisch materiaal kan versnellen.’

Dierenwelzijn is voor de familie Van Vilsteren eveneens heel belangrijk. ‘We gebruiken al bijna drie jaar geen antibiotica meer en pijnstillers hoeven we maar heel sporadisch te gebruiken’, legt Harold van Vilsteren uit. De ondernemers zien de koeien tot hun grote genoegen zelfs steeds gezonder worden, wat volgens Timo van Vilsteren ook te danken is aan de bodem. ‘Sinds we de bodem zijn gang laten gaan, worden de koeien gezonder. We grijpen minder in en daardoor hoeft dat ook minder bij de koeien.’

Door de lagere kwaliteit ruwvoer heeft Harold van Vilsteren vorige winter wel iets meer problemen gehad wat betreft klauwgezondheid. Dit terwijl de bekapbox al een paar jaar niet gebruikt was. ‘Ik heb die box twee jaar niet aangeraakt; alles zat vastgeroest toen we deze onlangs weer een keer nodig hadden’, vertelt de Zwolse veehouder lachend. Van Vilsteren laat ieder jaar twee keer de klauwverzorger komen en voert zeeschelpenkalkmeel. ‘Sinds we dat gebruiken, komt bevangenheid nog maar zelden voor.’

Homeopathie

Gevallen van tussenklauwontsteking kan Harold van Vilsteren aardig onder controle houden met homeopathie. ‘Zodra ik symptomen zie, spray ik een passend homeopathisch middel op de slijmvliezen’, legt hij uit. Ook een koe met een uierontsteking heeft hij zo weten te helpen. ‘Toen ik vorig jaar terugkwam van vakantie, bleek een koe een uierontsteking te hebben; ze was er goed ziek van. Ik heb nevel op haar neus gesprayd en een uur later lag ze weer te herkauwen. Daarna heb ik niets meer aan haar gemerkt.’

Bedrijfsgegevens
Harold en Timo van Vilsteren zijn de eigenaren van biologische melkveehouderij Het Rode Huis in Zwolle. Ze houden 120 melkkoeien, 75 stuks jongvee, 249 kippen en 4 varkens. De productie van de melkkoeien bedraagt 8.000 kilo melk per jaar, met 4,35 procent vet en 3,40 procent eiwit. Het landgebruik bedraagt 125 hectare, waarvan 20 hectare natuurgrond. Het Rode Huis koppelt melkveehouderij aan zuivelproductie. Er is een melktap. Het biologische bedrijf is ook aangesloten bij de Stadslanderijen van Zwolle; circa 15 procent van de melk wordt verwerkt tot kaas voor in de aangesloten winkels.

In de ligboxen op het bedrijf wordt gesteentemeel gestrooid. ‘Het celgetal vond ik altijd al aan de hoge kant. Sinds ik gesteentemeel in de boxen strooi, is dit een stuk lager. De boxen worden iets droger, maar in gesteentemeel zitten meer sporenelementen die een balans creëren. Hierdoor ontstaan veel minder nieuwe infecties.’

Het Rode Huis zit pal aan een druk fietspad, aan de rand van Zwolle. ‘Een paar honderd meter achter onze boerderij bevindt zich een school. We zien veel jongeren die vlees en melk rechtstreeks van de boerderij kopen’, zegt Timo van Vilsteren. Hij denkt dat de jeugd goed weet wat je moet eten om gezond te blijven. ‘Vroeger aten we gewoon moeders bordje leeg, maar dat is veranderd. De nieuwe generatie wil gezond eten en is bewust met voeding bezig. Dat zie ik als een grote kans.’

Consumenten binden

De opvolger wil in de toekomst groeien in het verkopen van eigen producten. ‘Ik zou graag een vaste groep consumenten binden, zodat ik een vaste afzet kan realiseren’, vertelt Timo van Vilsteren. Hij verwacht dat hij daarvoor wel keuzes moet maken. ‘Ik wil graag met beesten blijven werken, maar het lijkt mij ook machtig mooi werk om bijvoorbeeld zelf producten te verwerken en te verkopen.’

Voor de korte termijn staat een automatisch voersysteem op de planning. ‘Ik ben niet van het trekkerwerk. En ik vind dat voeren te veel tijd kost. Daarom zijn we bezig met een automatisch voersysteem, als voorsortering op wanneer ik dit werk van mijn vader ga overnemen. De fundering van de ruimte waar het nieuwe voersysteem komt, is al aanwezig.’