‘We willen laten zien dat landbouw ook hoopvol kan zijn’

In de woonkamer van hun historische woning in Dordrecht is het een georganiseerde chaos. Sies en Van Hintum zitten aan de lange eettafel achter hun laptops, terwijl hun mobieltjes blijven rinkelen. Het zijn de laatste voorbereidingen voor de opening van hun tentoonstelling die samenvalt met een seminar, de website en het boek waarin boeren, onderzoekers, chefs en voedselmakers uit de hele wereld samenkomen. ‘We hebben hier jaren naartoe gewerkt en ineens staat alles tegelijk aan’ zegt Van Hintum.

Dat juist Sies zich op landbouw en voedsel zou storten, lag niet direct voor de hand. ‘Ik ben een echte Rotterdammer’, grijnst hij. ‘Ik ben opgeleid als fotograaf, maar indertijd viel daar amper droog brood mee te verdienen.’ Hij belandde in de reclamewereld, waar hij samen met Van Hintum een succesvol bureau opbouwde. ‘We hebben dat twintig jaar gedaan, maar op een gegeven moment werd het te veel een ratrace. Altijd bezig voor klanten, personeel, deadlines. Het plezier verdween.’

Het roer om

Het stel besloot het roer om te gooien. Het bureau werd overgedragen aan medewerkers, het huis verkocht en samen met hun twee kinderen reisden ze een jaar door Amerika. ‘Dat was echt een kantelpunt. Ruud wilde terug naar documentair fotograferen. Naar echte verhalen.’

Die reis bracht hen van Alaska tot New York. Ze kampeerden in de wildernis, trokken door kleine dorpen en grote steden en ontdekten opnieuw hoe sterk verhalen verbonden zijn aan plekken en mensen. Sies: ‘Voor ons voelde het ook als opnieuw beginnen. Loskomen van alles wat we hadden opgebouwd.’

Friese platteland

De basis voor ‘Resilience Food Stories’ werd echter niet in Amerika gelegd, maar op het Friese platteland. Tijdens een kampeerweekend met zijn twee jonge kinderen ontdekte Sies een vervallen landwerkershuisje bij Lioessens, vlak onder Lauwersoog. ‘Er groeide nauwelijks iets. Maar die plek op een terp, de eenvoud, het intrigeerde me. We hebben het kunnen kopen. Samen met mensen uit de omgeving zijn we bomen gaan planten, houtwallen gaan aanleggen en de natuur gaan herstellen.’

Al vlot veranderde het perceel zichtbaar. ‘We kregen weer oogst van de fruitbomen, er kwamen fazanten terug, hazen, reeën. Dat maakte enorme indruk op ons. Toen zagen we hoe veerkrachtig de natuur eigenlijk is’ vertelt Sies.

Die fascinatie kreeg later een vervolg via een spontane opdracht van Koppert, leverancier van biologische gewasbeschermingsmiddelen. Voor een jubileumboek van het bedrijf reisde het stel in korte tijd langs boeren en tuinders over de hele wereld.

In Californië kwam uiteindelijk het idee voor het grote fotoproject bovendrijven. ‘We stonden bij een enorme aardbeienfarm. Die man in kwestie strooide iets over zijn planten. Ik dacht eerst: wat doet hij nou, poedersuiker? Maar hij legde uit dat het natuurlijke bestrijders waren. Hij zei: als je thuis ratten hebt, kun je gif neerleggen, vallen zetten of een kat nemen. ‘Ik neem de kat’, zei hij. Dat gaf zo mooi aan hoe hij werkte.’

Geen wijzend vingertje

Het gesprek bleef hangen. Sies: ‘Waarom horen we dit soort verhalen eigenlijk nooit? Waarom gaat landbouw altijd alleen over wat er misgaat?’ Volgens het stel is ‘Resilience Food Stories’ bewust geen wijzend vingertje. Natuurlijk zien ze onderweg ook klimaatproblemen, uitgeputte bodems, verlies aan biodiversiteit en zware arbeidsomstandigheden. Van Hintum: ‘Die urgentie voelen we absoluut. Maar we wilden juist laten zien dat er ook oplossingen bestaan.’

Sies knikt. ‘We zijn ook gewoon verontruste burgers. Iedereen ziet wat er gebeurt met klimaat, biodiversiteit en landschap. Alleen wilden wij niet nóg een verhaal maken waarin alleen maar wordt verteld wat er fout gaat. Juist die positieve voorbeelden geven energie.’

Inmiddels hebben ze meer dan honderd projecten op meerdere continenten bezocht. Van Mexicaanse groentetelers tot Roemeense familieboeren en olijfgaarden in Zuid-Europa. Opvallend genoeg zien ze overal dezelfde zoektocht terug. Sies: ‘Veel boeren zeggen letterlijk: ik wil geen onderdeel van het probleem zijn, maar bijdragen aan de oplossing.’

Hun manier van werken speelt daarin een belangrijke rol. Van Hintum: ‘Wij komen niet met een rapport onder de arm een erf op. We komen als nieuwsgierige mensen.’ Dat betekent eerst luisteren en praten. Pas later verschijnt de camera. ‘Ik wil mensen fotograferen zoals ik ze ontmoet. Niet geposeerd of voorbereid’, legt Sies uit.

In zijn fotografie werkt hij vrijwel altijd met bestaand licht, een statief en één zorgvuldig gekozen plek. ‘Terwijl Hanneke verder praat, loop ik vaak alvast rond. Dan zoek ik een plek die iets vertelt over die persoon en het landschap. Uiteindelijk maak ik soms maar één of twee foto’s.’ Naast portretten speelt ook het landschap een belangrijke rol. Sies: ‘Die omgeving vertelt mee. Het laat zien waar iemand leeft en werkt.’

Vaak ontstaan de beste gesprekken juist voordat de camera verschijnt. Van Hintum: ‘Mensen denken soms dat er meteen vragen worden gesteld, maar wij willen eerst begrijpen waarom iemand doet wat hij of zij doet.’

Die aanpak leverde ook verrassende ontmoetingen op. Soms kwamen ze via hun steeds grotere netwerk ergens terecht, soms gewoon door onderweg een bord langs de weg te volgen. ‘We zijn geregeld spontaan ergens afgeslagen. Dan zagen we een bordje met biologische wijn of een kleine boerderijwinkel en dachten: laten we eens kijken’, vertelt Sies.

Niet elk verhaal haalde het project. ‘Soms bleek het qua arbeidsomstandigheden niet goed te zitten’, zegt Van Hintum. ‘Dan was het misschien technisch wel interessant, maar klopte het totaalplaatje niet.’

Andere ontmoetingen maakten juist diepe indruk. Van Hintum noemt een Spaanse ondernemer die uitgeput land vruchtbaar maakte door gras in te zaaien en schapen terug te brengen. ‘Daardoor kwam het bodemleven terug.’

Favoriete ontmoeting

Sies, gevraagd naar een favoriete ontmoeting, denkt direct aan de Mexicaanse teler Alvaro Nieto die een natuurlijke poel aanlegde. ‘Dat hield de ratten en muizen die puur op de bewatering afkwamen, weg uit zijn slavelden. Door het systeem natuurlijker in te richten, werden zijn gewassen sterker en hoefde hij minder in te grijpen. Dat soort verhalen laten zien dat natuurherstel ook gewoon praktisch werkt.’

Volgens hem is ook de gedachte dat duurzame landbouw de wereld niet zou kunnen voeden te simpel. ‘Dat horen we vaak. Maar wetenschappelijke cijfers laten iets heel anders zien. Ik erger me ook aan voedselverspilling en het doorgeschoten efficiëntiedenken. In Spanje zagen we complete oogsten afgekeurd worden omdat citrusvruchten net te klein waren voor het standaardkrat. Dan denk je: dit systeem is ergens ontspoord.’

Tegelijkertijd willen ze niet vervallen in zwart-witdenken. Sies: ‘Het gaat ons niet om biologisch versus gangbaar. Veel interessanter is: wat werkt? Waar kun je van leren?’ Juist dat leren van elkaar stemt hen hoopvol. Zo zagen ze in Italië boeren die Afrikaanse collega’s uitnodigden om te horen hoe zij omgaan met droogte en verwoestijning. ‘Dat vind ik misschien wel het mooiste. Niet denken dat wij alles beter weten, maar echt luisteren’, zegt Van Hintum.

Hoewel je de tentoonstelling en het boek als een afronding kunt zien, hoopt het stel juist dat het project verder groeit. Sies: ‘We hebben helemaal geen gevoel van ‘klaar, strik eromheen’. Dit verhaal moet blijven worden verteld. Juist omdat het laat zien dat verandering mogelijk is.’ Van Hintum vult aan: ‘Ook omdat mensen behoefte hebben aan verhalen die aantonen dat het nog niet te laat is.’

Expositie ‘Good Food’ in Nederlands Fotomuseum te zien tot november De expositie ‘Good Food’ is van 12 juni tot en met 1 november te zien in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. De tentoonstelling maakt deelt uit van het overkoepelende project ‘Resilience Food Stories’. Getoond wordt dat er niet één ideale landbouwvorm bestaat, maar vooral dat boeren wereldwijd veel meer van elkaar kunnen leren dan verwacht. Samenstellers Ruud Sies en Hanneke van Hintum hebben het zelf ter plekke gezien en ervaren bij ruim 120 duurzame pioniers in 22 landen op diverse continenten. Onderweg zagen ze ook hoe sterk landbouw verbonden is met gemeenschappen en cultuur. ‘Het gaat niet alleen over voedsel. Het gaat ook over landschap, tradities en leefbaarheid’, legt Sies uit. In Roemenië bezochten ze kleine familiebedrijven die nog grotendeels zelfvoorzienend werken. ‘Veel mensen kijken daar snel op neer, maar tegelijkertijd blijken dat soort gebieden juist enorm belangrijk voor biodiversiteit. Daar groeien soms vijftig verschillende grassoorten op een vierkante meter. En zo zijn er nog dus veel meer inspirerende voorbeelden.’