Sterke tulpenrassen nodig; resistentie inkruisen vraagt om lange adem

'De teelt van rassen die resistent zijn tegen virussen of in elk geval veel minder gevoelig, is een feestje voor de tulpenkwekers', meldt IJsbrand de Jong van veredelingsbedrijf Sylvestris in Creil. 'Zij hoeven in principe geen bladluizen te bestrijden en winnen veel tijd en kosten omdat intensief selecteren niet meer nodig is.'

De Jong zegt dat 1 procent virus in een gewas tulpen aan selectiewerk ongeveer 1.000 euro per hectare kost. Uit cijfers van de Bloembollenkeuringsdienst blijkt dat gemiddeld per hectare tulpen het besmettingsniveau van virussen ongeveer 2,3 procent is. 'Het betekent een besparing van 2.300 euro per hectare voor tulpentelers die beschikken over resistente rassen.'

Op een telersbijeenkomst over virussen in tulpen die onlangs werd gehouden tijdens de Vaktentoonstelling bij onderzoeksinstelling Vertify in Zwaagdijk, sprak De Jong over de mogelijkheden van virusresistentie. Het veredelingsbedrijf van hem en zijn zoon Eddy is gespecialiseerd in tulpenveredeling en focust zich de laatste dertig jaar al op het inkruisen van resistentie vanuit veelal wilde tulpensoorten.

Tulpenveredeling is inderdaad een kwestie van volhouden, legt De Jong uit. Vanaf het moment van kruisen tot de uiteindelijke selectie van een commerciële variëteit duurt minimaal 20 jaar en dan moet de vermeerdering nog plaatsvinden.

Sylvestris start elk jaar de veredelingsprogramma's met vierhonderd selecties en daarvan blijven hooguit vijf over die uiteindelijk geschikt zijn om in de markt te zetten.

Virusresistente rassen en de teelt van virusvrije bloembollen is een belangrijke oplossing voor de beheersing van virussen in tulpen. Op de bijeenkomst in Zwaagdijk gaf onderzoeker en virusspecialist Martin Verbeek van Wageningen University & Research een toelichting op de virussen die voorkomen in tulpen en hoe ze verspreid worden. Hij ging met name ook in op de rol van bladluizen als vectoren van virussen.

Tulpenmozaïekvirus

Virusproblemen in tulpen worden voornamelijk veroorzaakt door 'tulip breaking virus' (TBV), het tulpenmozaïekvirus. Dit is een zogeheten non-persistent virus, het houdt onder meer in dat bladluizen die een zieke plant bezoeken en aanprikken, het virus snel kunnen doorgeven aan gezonde planten. Non-persistent houdt in dat de bladluis slechts korte tijd infectieus blijft. Bestrijding of beheersing kan door het gewas, in dit geval tulpen, minder aantrekkelijk te maken voor de bladluizen.

Beheersing van bladluizen wordt lastiger omdat de druk geleidelijk toeneemt vanwege de klimaatverandering en ook zijn er steeds minder middelen beschikbaar voor chemische bestrijding. Verbeek legt uit dat na zachte winters de bladluizen eerder vliegen en verwijst naar vorig voorjaar toen de eerste luizen eind maart al werden gevangen. Komend jaar verwacht hij dat de luizenvluchten wat later op gang komen.

Terugkomend op de invloed van de rassen stelt Verbeek dat infecties met TBV altijd uit tulpenbollen zelf komen omdat het virus geen andere waardplanten heeft. Daarom is goed selecteren volgens de onderzoeker enorm belangrijk. 'Verder moeten bollentelers het seizoen beginnen met schoon uitgangsmateriaal. Bij eventuele infecties merken we dat de mate van vermeerdering in het gewas afhankelijk is van de variëteit en daarop is de gevoeligheid ook gebaseerd.'

Hybride kruisingen

In het assortiment aan tulpenvariëteiten dat Sylvestris inmiddels op de markt brengt, zijn er zo'n dertig minder gevoelig voor virussen en vijf of zes vrijwel resistent. De Jong vertelt dat van het bekendste resistente ras Novi Sun afgelopen jaar in Nederland zo'n 80 hectare is geteeld.

Het inkruisen van virusresistentie gebeurt veelal via hybridekruisingen. Daarbij vormen resistente ouderlijnen de basis voor een nieuwe F1-hybride. Volgens De Jong is het veredelingsprogramma van zijn bedrijf gebaseerd op veredelingswerk van onderzoeksinstituten in de jaren '90. Komende jaren verwachten hij en zijn zoon elk jaar virusresistente en diverse minder gevoelige tulpenvariëteiten te kunnen introduceren.

'Ons doel is nu om tulpen op de markt te kunnen zetten die geschikt zijn voor grootschalige broei, de zogeheten retail-tulpen', aldus De Jong. 'Verder bekijken we ook of het ons in de toekomst lukt om meerdere resistenties te combineren. We denken dan onder meer aan combinaties met variëteiten die ook minder gevoelig zijn voor fusarium of botrytis.'