Rupsen bestrijden met behulp van precisiemonitoring

Als manager onderzoek is Commandeur nauw betrokken bij alle proeven op het jaarlijkse spruitkoolplatform en daarmee ook bij een door Bayer ingebrachte proef met het biologische middel Xentari tegen koolmotrupsen.

In de proef wordt de inzet van het middel gecombineerd met een speciale infraroodcamera die dagelijks gegevens levert over de actuele mottenpopulatie. 'Zo'n vroege detectie van motten kan echt het verschil maken tussen een matige of goede werking van Xentari’, zegt Commandeur.

Het is half september en de zon laat zich vandaag weer eens van z'n uitbundige kant zien. Commandeur loopt samen met Patrick van der Ende over het spruitkoolplatform, dat dit jaar voor het eerst bij de gebroeders Ronald en Jan Herbert in het Flevolandse Zeewolde is aangelegd. Her en der worden wat planten bekeken en spruiten bestudeerd. 'Kijk, dit is vraatschade door aardvlooien. Dat is iets waar we elk jaar meer last van krijgen', zegt Van der Ende, die sinds kort mede-eigenaar en beoogd opvolger binnen het spruitkoolbedrijf is.

Volgens de jonge ondernemer zijn de insecten – of beter gezegd: de bestrijding of beheersing ervan – al vele jaren hét grote thema in spruitkool. 'Op ons bedrijf zijn het vooral aardvlooien en trips die voor grote problemen zorgen. We hebben nog maar weinig middelen ter beschikking om daar iets tegen te doen. En de middelen die er nog wel zijn, mogen we vaak maar één of enkele keren per seizoen inzetten. Dat is structureel te weinig om het lange teeltseizoen mee door te komen. Daar komt bij dat veel van de overgebleven middelen ook nog eens aanzienlijk minder krachtig werken dan de middelen die we vroeger hadden. Al met al hebben we te weinig tools om schadelijke insecten buiten de deur te houden en schade te voorkomen.'

Partijen afgekeurd

Hoewel Van der Ende het allemaal op een rustige toon vertelt, is duidelijk dat de nood hoog is. Eerder in de bedrijfskantine verwoordde schoonvader en compagnon Jan Herbert het namelijk heel wat krachtiger: 'We kunnen nu al niet meer voorkomen dat er regelmatig partijen worden afgekeurd vanwege insectenschade. Dat zijn gigantische risico's die de komende jaren alleen maar toe zullen nemen. En het erge is: we kunnen er niets tegen doen. Ik vraag me echt af op welke manier we de komende jaren door kunnen met ons bedrijf. Ik snap heel goed dat veel collega's de afgelopen jaren al zijn afgehaakt.'

Een mooi voorbeeld van zo'n geïntegreerde bestrijding is het proefveldje waar de bestrijding van koolmot (Plutella xylostella), of beter gezegd de rupsen van de koolmot, centraal staat. De proef, die door Bayer is ingebracht en door Vertify wordt uitgevoerd, moet vooral inzicht geven in de mogelijkheden voor bestrijding met het biologische middel Xentari op basis van de bacterie Bacillus thuringiensis (Bt).

Voordat Commandeur op de proef ingaat, benadrukt ze dat de koolmot absoluut thuishoort in het rijtje van probleeminsecten. 'Koolmotjes leggen hun eitjes tamelijk verspreid af op planten, meestal twee of drie eitjes per plant. Dit betekent dat er vervolgens op elke plant schade kan ontstaan. De koolmot is misschien wat minder standaard aanwezig dan aardvlo of trips, maar als deze vroeg toeslaat in het gewas, dan is de schade vaak meteen heel groot.'

Koolmot zo vroeg mogelijk detecteren

Heel belangrijk is om de motten in een zo vroeg mogelijk stadium te detecteren en zo een sterke toename op tijd te signaleren. Nu gebeurt dat door plakvallen op verschillende teeltlocaties te plaatsen die wekelijks worden gecontroleerd, waarbij het aantal motten wordt geteld. Hoewel dit systeem volgens de manager onderzoek goed werkt, zou een minder arbeidsintensieve, snellere, liefst dagelijkse detectie zeker voordelen bieden, vooral bij de inzet van Bt's zoals Xentari.

'Telers willen sterke middelen zoals Tracer en Benevia het liefst achter de hand houden voor verderop in het seizoen, met name tegen trips. In dat geval kun je bij de start gaan werken met een Bt zoals Xentari. Dit is een effectief middel, maar alleen wanneer het op het juiste moment wordt ingezet. Hoe jonger de rups, des te effectiever het middel’, legt Commandeur uit. ‘De uitdaging tijdens de teelt is dus dat rupsen eigenlijk al waargenomen moeten worden wanneer de schade aan het blad nog amper zichtbaar is. Met de inzet van een speciale detectiecamera kan dat.'

De manager onderzoek wijst hiervoor op een klein kastje dat op het proefveld is opgesteld. 'Dit is een PATS-camera. Elke nacht detecteert, classificeert en telt deze infraroodcamera automatisch de koolmotten die erlangs vliegen. Dat gebeurt op basis van vleugellengte en specifieke vliegbewegingen. Die gegevens worden automatisch verwerkt en de volgende ochtend digitaal weergegeven. In plaats van een wekelijkse update van de mottenpopulatie krijg je zo een dagelijkse update en kun je veel sneller reageren op de rupsen.'

Omdat de combinatie 'camera – Xentari' dit jaar voor het eerst op een praktijkperceel is getest, durft Commandeur er nog geen conclusies aan te verbinden. Daarvoor zijn meer praktijkjaren nodig. Bovendien was de druk van koolmot dit jaar niet erg groot, waardoor over de effectiviteit sowieso nog niet zoveel te zeggen is.

Niettemin verwacht de manager onderzoek wel dat dit soort combinaties van precisiemonitoring met inzet van Bt's verder opmars maken, al zal het gros van de telers daarvoor eerst de vrees dat het onvoldoende werkt van zich af moeten werpen. 'Bij de inzet van Bt's zoals Xentari speelt de timing een nog belangrijkere rol dan bij de inzet van chemie. Je zult er dus meer bovenop moeten zitten’, benadrukt ze.

Toepassen op jonge rupsen

‘Het belangrijkste is om het middel vroegtijdig in te zetten op jonge rupsen. Verder geldt dat groeizame omstandigheden optimaal zijn voor de werking van Xentari. Ten slotte is het belangrijk om de bespuiting op tijd te herhalen. Al met al luistert de handleiding voor dit soort middelen wat nauwer dan voor chemische middelen’, zegt Commandeur.

Van der Ende vertelt al meerdere jaren ervaring te hebben met Bt's in biologische spruiten, die Herbert samen met het biologische grootlandbouwbedrijf ERF verbouwt. Ook zegt hij dat vroeg beginnen, het liefst voordat de rupsen erop zitten, en op tijd terugkomen essentieel zijn voor een goed resultaat.

In de gangbaar geteelde spruitkool worden de laatste jaren ook regelmatig vroeg Bt's ingezet door het bedrijf, al is dat wel met de nodige aarzelingen. 'Het eerlijke antwoord is dat we dit vooral doen om sterke, chemische middelen beschikbaar te houden voor later in het seizoen. Maar dit neemt niet weg dat we Bt's nodig hebben en er ook zeker mee door gaan. De komende jaren zullen we alle middelen die schadelijke insecten uit onze gewassen kunnen houden moeten omarmen. Heel simpel, omdat we er geen eentje meer kunnen missen’, zegt de spuitkoolteler.

De koolmot is een kleine vlinder met donkergrijze voorvleugels. De vlinder verschijnt vanaf midden mei. De kleine eitjes van 0,5 millimeter worden op de onderkant van de bladeren afzonderlijk afgelegd. Kort daarop komen de rupsen uit en beginnen te vreten.

De rups wordt 10 millimeter lang. Hij is groenachtig gekleurd met kleine zwarte punten en licht behaard. Verpopping vindt plaats op de bladeren in een netachtige cocon. In een jaar treden twee à drie generaties op. Vanaf juli verschijnen de vlinders van de tweede generatie, die in augustus meestal met een derde generatie van het plaaginsect overlappen.

De rupsen vreten eerst mijnen in de bladeren. Later ontstaan venstervraat, vraatgaten en schade aan de kroppen en bloemhoofden. Vaak dringen de grotere rupsen ook het binnenste van de kroppen binnen.

Koolmot kan jarenlang niet van betekenis zijn, maar kan dan plotseling massaal optreden en grote schade veroorzaken. Het meest gevreesd zijn de rupsen van de tweede generatie.