Gemeenteraden maken ruk naar rechts

Nieuws Politiek René Bouwmeester, Jasper Schel 20 maa 2026 om 17:16uur

Gemeenteraden nemen besluiten die directe invloed hebben op boeren en tuinders; van bestemmingsplannen tot vergunningverlening. De uitslagen van deze verkiezingen zijn daarom heel belangrijk dan ooit. Nieuwe Oogst signaleert vijf trends op basis van de gemeenteraadsverkiezingen.

Kiezers brengen hun stem voor de gemeenteraadsverkiezingen uit in het stembureau in de gereformeerde Open Hofkerk in Bleiswijk (Gemeente Lansingerland).

1 Lokale partijen blijven groeien

Over de hele linie groeit het zetelaantal van lokale partijen in de gemeenteraad. Lokale partijen hebben hun opmars, die decennia geleden al is gestart, doorgezet bij de gemeenteraadsverkiezingen. Ruim een op de drie kiezers (34 procent) koos voor een lokale partij. Ze behaalden samen 3.391 zetels, het hoogste aantal ooit.

Het succes van lokale partijen bij gemeenteraadsverkiezingen komt volgens experts voort uit een combinatie van een sterke lokale focus, onafhankelijkheid van landelijke politiek en een persoonlijke aanpak die kiezers aanspreekt. De weerstand tegen specifieke plannen, zoals het wegvallen van voorzieningen of de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum, speelt in een aantal gemeenten ook een rol.

2 Forum voor Democratie populair op het platteland

Van de landelijke partijen die meededen aan de verkiezingen, kwam Forum voor Democratie als grote winnaar uit de bus. De partij van boegbeeld Lidewij de Vos wist fors meer stemmen binnen te hengelen dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Het totaal aantal zetels in de gemeenteraden groeide van 54 naar 298.

De groei is onder meer toe te schrijven aan een grotere deelname. FvD deed in 104 gemeenten mee, meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2022, en kwam overal in de gemeenteraad. In de Noord-Hollandse gemeente Velsen werd de partij de grootste met ruim 20 procent van de stemmen.

• Lees ook: Helft boeren en tuinders heeft problemen met de gemeente

Dat sommige raadsleden en lijstrekkers van FvD een dubieus verleden of strafblad hebben, zoals in de gemeenten Nieuwegein, Súdwest-Fyslan en Den Bosch, is dus voor veel kiezers geen onoverkomelijk probleem.

FvD is vooral in de kleinere gemeenten en op het platteland vertegenwoordigd. 'Mensen op het platteland hebben vaak het idee dat Den Haag niet naar ze luistert', verklaarde partijleider Lidewij de Vos van FvD tegenover de NOS over het resultaat.

3 BBB nu ook geworteld in de gemeenteraad

De BoerBurgerBeweging (BBB) heeft zich gevestigd in de gemeentepolitiek. De partij stond in 28 gemeenten op de kieslijst en komt in 19 gemeenten daadwerkelijk in de raad met een of meer zetels. Het zijn voornamelijk plattelandsgemeenten waar de partij voet aan de grond heeft gekregen. In steden als Amersfoort, Apeldoorn, Amsterdam en Leeuwarden is het de BBB niet gelukt om een debuut te maken.

BBB komt met 3 zetels binnen in Waadhoeke, Venray, Hof van Twente en Berkelland. In 11 gemeenten, waaronder Noardeast-Fryslân, Dinkelland, Midden-Groningen en Barneveld heeft de partij 2 zetels gekregen. Beekdaelen, De Fryske Marren, Doetinchem en Weststellingwerf verwelkomen één BBB-raadslid. In totaal levert de partij 38 raadsleden.

Partijleider Henk Vermeer concludeert tevreden dat zijn partij 'echt geworteld is in de regio'. 'Die fundering is goed, dus dat stelt mij gerust. Vanuit hier kunnen we weer opbouwen richting de Provinciale Statenverkiezingen.' Voormalig BBB-leider Caroline van der Plas schrijft op X 'ontzettend trots' te zijn. 'De kiezers hebben bevestigd dat BBB springlevend is in de regio's en dat ze in ons de stem van en voor het platteland zien.'

4 Links likt haar wonden

De gemeenteraden maken in algmene zin een ruk naar rechts. De linkse partijen leden gemiddeld bijna allemaal verlies, met GroenLinks-PvdA als grootste verliezer met 139 zetels minder dan in 2022. SP slikte een een fors stemverlies (-64 zetels, staat op 102 zetels) en Partij voor de Dieren (PvdD) hield de schade beperkt en verloor een handvol zetels ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen.

De linkerflank lijkt hiermee de dupe te worden van de conservatieve insteek van de lokale partijen en vooral Forum voor Democratie. De standpunten over asielzoekerscentra lijken voor veel stemmers een belangrijke reden om niet voor een linkse partij te stemmen.

Wel is GroenLinks-PvdA met 14,6 procent van de stemmen na de derde grootste landelijke partij bij deze gemeenteraadsverkiezingen (1.042 zetels). Met name in de grote steden scoorde de partij goed. Maar wat het aantal zetels betreft, blijft het CDA Klaver en co nipt voor. Dat komt omdat de christendemocraten in meer gemeenten meededen aan de verkiezingen.

5 Wisselend beeld bij coalitiepartijen

De drie regeringspartijen D66, VVD, CDA laten een wisselend beeld zien. De VVD wint de meeste zetels (66) en komt op 1.068. D66 krijgt er 57 raadszetels bij en komt op 652. Het CDA verliest 19 raadszetels, maar blijft de grootste landelijk opererende partij in de gemeenteraden en staat op 1.109 zetels.

De PVV kreeg er ook tientallen raadszetels bij en heeft er nu 101 in totaal. De partij van Geert Wilders stond in 40 gemeenten op het stembiljet. In Papendrecht en Stadskanaal werd de PVV de grootste partij. SGP boekte een kleine zetelwinst en komt op 256 zetels. De partij is de grootste in de gemeenteraden van onder meer Tholen, Reimerswaal, Putten, Rijssen-Holten en Barneveld.

ChristenUnie verloor bijna een derde van de zetels en komt op 211. De partij is wel de grootste partij in Bunschoten en Kampen. In gemeenten waar SGP en ChristenUnie een lijst deelden, liep het zetelaantal ook terug tot 78 zetels.